Met een lach en een traan sterven

Over de ‘Grote Vijf’ persoonlijkheidskenmerken uit de psychologie, doet Margreet Vermeulen verslag. Vergeleken met de vijf die ik in blog 21/11/’17 vermeldde, zijn er vier overeind gebleven (extraversie, emotionele stabiliteit, openheid, ordelijkheid), alleen verdraagzaamheid is vervangen door vriendelijk- heid. Beide duiden wel op sociaal gedrag, rekening houden met anderen. Een van de samenhangen: extraverte en stabiele mensen scoren hoger op welbevinden.
Voor mij blijft het oppervlaktewerk, weinig diepte. Dat heeft alles te maken met de mangel van de statistieken. De gelaagdheid  van menselijke emoties en ervaringen vallen weg. Dat is dan ook het verschil met de astrologie (vorig blog) waar het juist om de individuele mens gaat, horoscopen zijn complexer, gaan dieper in op de persoonlijke beleving. Als lezer turf je bij de ‘grote vijf’ af wat op jezelf kan slaan, maar je wordt niet echt geraakt.
Met persoonlijke verhalen kun je veel dichterbij komen. Dat heeft journalist Barbara van Beukering goed begrepen, die voor haar boek ‘Je kunt het maar één keer doen’ mensen interviewde. Het is een zoektocht naar de ervaringen met sterven. Van Beukering ziet het als het grootste taboe, er wordt veel te weinig over gepraat. In een geseculariseerde samenleving lijkt alles zo zinloos; alles wat je weet, wat je hebt meegemaakt is weg.
Mijn visie is het niet, je lichaam gaat dood en de ziel gaat door met een schat aan extra bewustzijn, maar haar seculiere aanpak is mooi. De kern die overblijft is wat je hebt betekend voor anderen, open gesprekken voeren over de naderende dood. In ‘Het Tibetaanse Dodenboek’ legt Sogyal Rinpoche  de nadruk op het belang van liefdevolle laatste emoties en gedachten. Van Beukering komt langs niet spirituele weg daarbij in de buurt. “Met een lach en een traan het tijdelijke voor het eeuwige verwisselen, dat lijkt me wel wat.” 

Alledaagse Wijsheden 

“De taal van de wetenschap is kouder dan die van de literatuur, minder geschikt om de menselijkheid van alles weer te geven.”

Thomas Piketty 

“De dood is als een spiegel, waarin de ware betekenis van leven is gereflecteerd.”

“Although we have been made to believe that if we let go we will end up with nothing,
life reveals just the opposite: that letting go is the real path of freedom.”

Sogyal Rinpoche



Horoscoop reflecties

“Een indrukwekkend bewijs van de erbarmelijke subjectiviteit van de mens levert de astrologie, die de loop van hemellichamen op het armzalige ik betrekt.” Én: “Astrologie is een esthetische belediging. Het is een waardevermindering van de sterrenkunde.” Zo’n toon en redenatie geven aan dat de mens persoonlijk geraakt is, in dit geval Arthur Shopenhauer resp. Richard Dawkins. Zij zullen niet openstaan voor astrologische inzichten, ondersteund eigen waarnemingen.
Bemoedigend om in de NRC, geschreven door Jonas Kooyman, te lezen dat onder jonge, hoog opgeleide mensen astrologie populair is. Zij spreken niet over het ‘armzalige ik’, zij laten in positieve zin zien dat de astrologie compleet is toegesneden op jouw leven. Ze zijn niet louter rationeel, veel jongeren hebben behoefte aan perspectief en zingeving. Astrologie past in deze groepen bij zelfhulptrends als yoga en mindfulness.
Obe Alkema (27) vertelt dat je horoscoop soms voelt alsof je praat met een goede vriend. Het helpt je reflecteren op je leven en karakter. Mooi is ook dat deze jongeren op een dieper niveau verbondenheid gaan voelen met anderen. Je wisselt inzichten uit, kunt er met anderen ‘eindeloos over praten’, krijgt meer begrip voor relationele geneugten en problemen. Het bespreken en vergelijken van horoscopen levert ook de nodige verbindende humor op.
Als ik dan ergens anders lees dat de succesvolle Zuidas-advocaat Pieter Riemer ervan overtuigd is dat we op weg zijn allemaal één te worden, dan kan m’n dag niet meer stuk. Hoe meer mensen weten dat we op die weg zijn, hoe zinvoller en liefdevoller het leven ervaren wordt. Jitske Verhulst zegt het zo: “Onze natuurlijke staat is verbinding te voelen, één zijn met het Al, en daar gaan we in en uit, dat is een golfbeweging. (...) Kiezen voor liefde heeft zin en geeft zin.”

Alledaagse Wijsheden

“Een arts zonder kennis van astrologie heeft geen recht zichzelf een arts te noemen.”

Hippocrates

“We are born at a given moment, in a given place and, like vintage years of wine, we have the qualities of the year and of the season of which we are born. Astrology does not lay claim to anything more.”

Carl Jung 

“Ik geloof niet in astrologie; ik ben een boogschutter en wij zijn sceptisch.”

Arthur C. Clarke



Mensenwerk

Filosoof Jan Drost is het grondig oneens met Simone van Saarloos, die voor polyamorie pleit en betoogt dat monogame liefde een ‘drama’ is. In zijn ogen riekt dat model naar een neoliberale onderneming: geen sociale zekerheid, geen vaste contracten, we moeten allemaal zzp-er zijn. Zij bezwaar is vooral dat ze van haar model de standaard maakt. Daarin geef ik hem gelijk, mensen zijn zo verschillend. Maar laat diezelfde Drost nu eerder in het gesprek met Elma Drayer hetzelfde doen.
Na een periode van intens liefdesverdriet, keert deze filosoof zich tegen het hedendaagse ideaal van de autonome mens. Afhankelijk zijn is in de liefde onvermijdelijk, durf in de liefde afhankelijk te zijn, dat is echte vrijheid heeft hij ontdekt. Oftewel, dat is zijn standaardmodel dat hij echte vrijheid noemt. Hij heeft duidelijk de voorwaardelijke liefde op het oog, een liefde waarbij hij er vanuit gaat dat je je echt aan iemand hecht. Dat je hoopt dat je altijd bij elkaar blijft. Als je dan toch uit elkaar gaat, “moet je jezelf bijna letterlijk losscheuren. Dus dan voel je je ongelooflijk eenzaam.”
Maar juist die hoop en dat hechten zijn geen essentie van liefde. Na een scheiding hoeft de liefde ook niet verdwenen te zijn. (De titel van zijn boek luidt: ‘Als de liefde voorbij is’) En je zal ze de kost moeten geven, de mensen (meer vrouwen dan mannen) die vooral opluchting voelen na een scheiding. Begrijp me goed, ik vind de ervaringen en gevoelens van Drost volstrekt authentiek en legitiem, maar om daar een filosofische theorie voor alle mensen, voorzien van een zwaar aangezet advies, aan te verbinden, vind ik wat ver gaan. En zo zie je maar weer, ook filosofie is mensenwerk.

Alledaagse Wijsheden

“Je bent pas vrij als je je realiseert dat je nergens bij hoort – dat je overal bij hoort – op geen enkele plek.” 

Maya Angelou   

“We must learn that detachment from others is the first step towards total love or reflect on them. (…) After initial detachment comes the truly complete connection bound by love and learning, acceptance and change.” 

Diane Cirincione



De liefde van je leven

Valentijnsdag, laten we de liefde vieren en dan een andere dan die van mens tot mens. Een goede kandidaat is je eigen lichaam! Het is het huis waarin je wonen mag, zonder dat lichaam kun je niet op aarde leven. Dus een enorme dankbaarheid en liefde voor je lichaam is uiterst terecht. De schoonheid ervan hekelen, of in tijden van gebreken de strijd ermee aangaan, is uiteraard contraproductief. Sjamaan Ilonka Heideveld stelt dat de natuur het goede voorbeeld geeft. Ook met een gebroken tak is een boom mooi, alles is zoals het is. Van de natuur kunnen we leren dat wij onvoorwaardelijk mooi zijn. Laten we en passant ook de liefde voor de natuur vieren.
Het meest expliciete en hartverwarmende verhaal over het lichaam dat ik ooit las, is te vinden in het boek ‘De drie vragen’, geschreven door Don Miguel Ruiz en Barbara Emrys. Hun uitgangspunt is dat
je lichaam de liefde van je leven is. “Er is geen loyalere vriend, of intiemere partner, en die zal er ook nooit zijn.” Maar het wordt ons niet geleerd om onvoorwaardelijk van ons lichaam te houden en dat is een gemis. Schoonheids- en gezondheidstrends komen en gaan. Luisteren naar ons lichaam, los van alle adviezen die om ons heen fladderen, is een vak apert.
Liefde is geen emotie, maar levenskracht en aan levenskracht kun je geen voorwaarden stellen. Voorwaardelijke liefde, de regel bij de romantische liefde, is volgens de auteurs een verkeerde interpretatie van liefde. “Onvoorwaardelijk van jezelf houden kan de grootste scheidingen in je wereld herstellen.” De belangrijke kers op de taart: “Iedereen voelt zich goed bij mensen die oprecht van zichzelf houden.”

Alledaagse Wijsheden  

“We creëren allemaal de werkelijkheid die we denken te verdienen, maar ons lichaam verdient veel meer dan we het geven. Het verdient bovenal het geluk van een gezonde en vredige geest.”


“Ons lichaam dient ons op een manier die we ons niet kunnen voorstellen. (...) Onvoorwaardelijk van onszelf houden is de definitie van het paradijs.”


Don Miguel Ruiz & Barbara Emrys



Nieuwe ogen

Wereldberoemd, bijna mythisch object, heel slim opgesteld, een zoektocht naar wie je werkelijk bent... Ik ben verbluft, hoe kan zoiets mij zijn ontgaan? Het betreft de vragenlijst van Marcel Proust, opgesteld eind 19e eeuw. Door hem in te vullen, kun je meer zelfkennis vergaren. Ik heb sociologie gestudeerd, met een grote aandacht voor psychologie. Ik heb voor mijn onderzoeken veel vragenlijsten gemaakt. Ik vind het ontwikkelen van zelfinzicht een essentie van de aardse leerschool. Dan had ik er toch op moeten stuiten. Blij dat het alsnog op mijn pad kwam en heel benieuwd bestel ik het boek ‘Vragen van Proust; Meer zelfinzicht met de beroemde vragenlijst’.
Met groeiende verbazing lees ik de inhoud van de ruim dertig vragen. Lievelinskleur, -bloem, -vogel,
-bezigheid, favoriete held(inn)en, droom van (on)geluk, eigen karaktertrek, gewenste eigenschap bij vrienden, etc. Er ontgaat mij kennelijk iets, in mijn ogen blijft het allemaal nogal aan de oppervlakte, ik krijg een ‘kleren van de keizer’ gevoel. Tien ‘inspirerende Nederlanders’ hebben de vragenlijst ingevuld. De meesten leerde ik echt niet beter kennen. Neem: ‘Hoe wil je sterven?’ Graag zachtjes in de slaap kwam regelmatig langs.
Voor mij wordt zelfkennis vooral verkregen door in je energieveld een neutrale observator te nestelen, die je gedachten en emoties volgt, analyseert, zonder moreel te oordelen. Het is een continu proces, geen feiten die nogal cultuurbepaald kunnen zijn. Dat Proust de vragenlijst als tiener en als vroege twintiger opstelde, bedoeld als vriendschapsspel, maakt hem begrijpelijk. Dan is hij leuk. Pas na zijn dood werd hij herontdekt en om voor mij onduidelijke redenen legendarisch. Het zal niet de bedoeling zijn geweest van de auteur die ooit, waarschijnlijk als dertiger of veertiger, zei: “De echte ontdekkings- reis bestaat niet uit het zoeken van nieuwe vergezichten, maar uit het hebben van nieuwe ogen.”

Alledaagse Wijsheden

“Wat betekent jezelf besturen? Het betekent dat je verantwoordelijk bent voor je eigen gedachten
en je eigen reacties. Dat je weigert om blind door het leven te gaan, precies zien hoe het is en niet alleen maar wat je wilt zien.”


“Ieder mens is een essentieel onderdeel van het lichaam mensheid en daarom is je persoonlijke ontwikkeling belangrijk. Ze doet ertoe. Hoe mensen zichzelf van binnen besturen, is ook aan de buitenkant te zien.”


Don Miguel Ruiz & Barbara Emrys



Gaat henen....

(vervolg)

We hebben verhalen nodig, betoogt Harari. De grootste kracht van de mensheid is volgens hem grootschalige samenwerking is. Neem bijvoorbeeld de piramiden, de atoombom, de maanlanding. Hoe krijg je zoveel mensen zover om samen te werken? Daar is maar één antwoord op: “Je vertelt mensen een verhaal en krijgt ze zover dat ze erin geloven.” Dat is ook het fundament van politieke ideologieën, godsdiensten; het is de basis voor menselijke macht, aldus Harari.
Later in het interview bespreekt hij een voorbeeld van technologische gevaren: de aanstormende mogelijkheid om met een machine je seksuele voorkeur van je gezicht af te lezen. Heel onheilspellend in een land waar de doodstraf op homoseksualiteit staat. Zelf is hij homoseksueel, voegt hij eraan toe en zegt het onbegrijpelijk te vinden dat zoveel godsdiensten, naties door de eeuwen heen homo- seksualiteit bestreden en verboden hebben. Totaal krankjorum vindt hij dat, daar zit geen enkele ratio achter. Welke God zou verbieden dat mensen elkaar liefhebben?!
Ontwaar ik hier een blind vlekje op basis van zijn betrokkenheid bij het onderwerp? De man die de kracht van verhalen zo goed verwoordt, kan toch bedenken dat in religies ook de duivel uitgevonden is. Voorts dat verhalen over seksualiteit maatschappelijk relevant waren om je van genoeg nakomelingen te verzekeren. Ook het huwelijk had zijn verhaal: ‘Gaat henen en vermenigvuldigt u.’ Mind me, verhalen over de milieu voordelen van vergaande geboortebeperking zullen de komende jaren in de westerse wereld aanzwellen.
Historisch Nederlandse letterkundige Herman Pleij  is een meester in het verhalen vertellen en duiden. Hij stelt dat teksten en verhalen via volksfeesten invloed hadden op het gedachtegoed van gewone mensen. Zijn nieuwste boek ‘Oefeningen in genot’ over de late middeleeuwen zal voor de historisch geïnteresseerden het lezen meer dan waard zijn.

Alledaagse Wijsheden 

“De meeste mensen zitten gevangen in hun eigen verhalen en angsten.”

Don Miguel Ruiz & Barbara Emrys 

“It is hard to do anything kinder for the environment than have fewer children.”

Janan Ganesh



Waarschuwing & Geruststelling

Met pen en papier op schoot zit ik er helemaal klaar voor: Yuval Noah Harari! In het kader van ‘DWDD heimwee: hier is... Adriaan van Dis’ begon de laatste een interview met deze wereldberoemde schrijver. Ik zal in het verleden niet veel meer dan één, hooguit twee blogs gewijd hebben aan een schrijver, bij Harari werden dat er tien! (periode 7/11 t/m 31/12 2017) Daaruit blijkt mijn bewondering voor deze filosoof en ik belicht ook onze verschillen in zienswijzen.
Een interview? Eerst leek het of Van Dis helemaal niet aan bod zou komen, de man is niet alleen een fenomenale schrijver maar ook een dito spreker. Met veel overtuiging legt hij uit dat kunstmatige intelligentie en algoritmes ons beter kennen dan wij onszelf kennen, dat we dicht bij het punt komen
om iedereen continue te kunnen volgen. Hij behandelt technologie als een wetenschappelijke God, maar koppelt daar niet de begrippen liefde en goedheid aan. Dat maakt in een seculiere wereld mensen bang. Overigens is hij zeker geen pessimist, wat mijn vermoeden uit 2017 versterkt dat hij meer weet over hogere krachten. Behalve de enorme positieve mogelijkheden die hij ziet, bijvoorbeeld op het terrein van de geneeskunde, wil hij ons ook waarschuwen.
Gaan de robots mensen verslaan? Nee! Harari ziet anders dan vele onheilsprofeten en science fiction verhalen geen enkele indicatie dat robots of computers op weg zijn om bewustzijn te ontwikkelen. Mensen maken keuzes op basis van gevoelens, technologieën niet. Op de vraag van Van Dis of gevoelens echt iets zijn of alleen een biochemisch proces, antwoordt Harari  stellig dat gevoelens
écht zijn, onvoorspelbaar, terwijl de keuzes van computers berusten op een logisch proces.
Ja hoor, alweer een verlenging, de laatste. Want ik wil alleen nog reageren op zijn ‘verhalen-verhaal’. Dus: Wordt vervolgd 

Alledaagse Wijsheden

“De toekomst is één groot raadsel. We weten niet hoe het over twintig jaar zal zijn. Voor het eerst weet niemand hoe de arbeidsmarkt er dan uitziet. Je weet niet wat je de jeugd moet leren, wat ze straks nodig hebben. Voor veel mensen is dat te complex, laten we teruggaan naar de plek waar we nog wisten waar we waren. Dan krijg je nostalgische fantasieën.”


“We moeten de opkomst van nationalisme en fundamentalisme niet overdrijven. Historisch gezien is er in de laatste jaren wel een kleine golf, maar dat is onvergelijkbaar met hoe het vroeger was. Nationalisme is in Europa veel zwakker dan een of twee eeuwen terug. (...) Suiker is in het Westen veel bedreigender dan de terroristen.”


Yuval Noah Harari



Dear Europeans,

De kogel is door de kerk, een toepasselijke uitdrukking voor het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU. Heel wat brexit-stukken las ik (wie niet, daar kon je niet omheen) en ik verbaasde me steeds meer. Regelmatig hoorde ik ‘leavers’ betogen hoe belangrijk het is om eigen regels te bepalen. In een tot op het bot verdeeld land, waarvan Noord-Ierland en Schotland zich eigenlijk ook nog willen afscheiden, lijkt het me heel moeilijk om tot een consensus over ‘eigen’ regels te komen. Deskundigheid van buitenaf is dan juist gewenst.
Ja, ik vind brexit tragisch, ik kan me de frustratie van de ‘remainers’ voorstellen. Maar de pijn écht meevoelen overkwam me pas na het lezen van een afscheidsbrief aan de europeanen. Trouw nodigde de Britse schrijver Julian Barnes (74) uit om voor de brexitdag zo’n afscheidsbrief te schrijven. Zijn treur en rouw op basis van zijn fascinatie en bewondering voor Europa waren voelbaar.
Hij keek ook kritisch naar het gedrag van Engeland in de EU. Terwijl het land beslist mee wilde doen, gaven Britse politici nauwelijks morele steun aan Europa, het ging vooral om eigen belang. En niemand durfde de waarheid te verkondigen: “dat dit Europa het grootste politieke succes van deze tijd is.” Als Barnes “op deze weemoedige dag” gevraagd wordt een nieuwe voorspelling te doen, is zijn antwoord: “we zullen terugkeren (als jullie ons dan nog willen hebben).” 
Van Peter Brusse, die het boek ‘Ach, Engeland’ schreef, leerde ik dat Engeland en Nederland door de eeuwen heen een lange (zeevarende) geschiedenis delen, zowel in tijden van vriendschap als die van vijandschap. Voor Nederland is afscheid nemen eigenlijk onmogelijk, aldus Brusse. Dus ja, terugkeer van Engeland in de EU willen wij zeker, we zullen het land met open armen ontvangen.

Alledaagse Wijsheden

“Engeland, slachtoffer van zijn eigen geschiedenis, zette eerst een stap in de toekomst, om zich vervolgens toch weer te verschansen in het verleden. (...) Veel van hen die de brexit propageerden en ervoor stemden verwezen naar het glorieuze verleden van 'Brittannië'.” Vervolgens haalt Barnes Ernest Renan aan: “Je geschiedenis verkeerd hebben is eigen aan het natiedom.”


“Het halve land houdt niet ineens op met eurofiel zijn omdat de andere helft heeft besloten zich in het verleden te verschansen. Vanaf vandaag zijn we geen remainers meer, maar returners.”


Julian Barnes



IJsland, Schotland & Nieuw-Zeeland

Klaas Knot (president Nederlandsche Bank) is bij tv-Buitenhof om te praten over de stand van onze economie. Leuk, hij wil nog wel eens zinnig tegendraads uit de hoek komen. Zou hij de heilige economische parameter  groei in een ander daglicht plaatsen? Niets daarvan. Het begon al met zijn antwoord op de vraag welk cijfer hij de huidige economie gaf. Een 9! Dat bleek niet  te gaan richting consuminderen met een passie voor het milieu. Het groeipotentieel moest verder omhoog door belastingverlaging. Of we alsjeblieft maar willen kopen, kopen, kopen.
Vrolijker nieuws bereikte mij via Esther Bijlo. De relatief jonge premiers van IJsland, Schotland en Nieuw-Zeeland gaan ervan uit dat verontruste burgers om een andere economie vragen. Zij zetten economische groei niet meer centraal. Laat dat drie vrouwelijke premiers zijn. Katrin Jakosbsdóttir maakte bekend dat IJsland de overheidsbegroting gaat baseren op ‘welzijn’ en niet langer op welvaart. De groei van het bbp heeft volgens haar een cyclus van verspillende consumptie en productie opgeleverd die zichzelf in stand houdt. In plaats daarvan heeft ze een kleine veertig indicatoren vastgesteld, waarvan het bbp er maar één is.
De Schotse premier Nicola Ferguson Sturgeon noemt factoren als het welzijn van kinderen, toegang tot natuur, tevredenheid met huisvesting. Het bestrijden van inkomensongelijkheid vindt ze even belangrijk als de concurrentiekracht van de economie. De drie vrouwen hebben zich verenigd in de club: ‘Wellbeing Economy Governments.’ Ik wed dat de Finse premier Sanna Marin (34 jaar, de jongste regeringspremier ter wereld) zich ook bij de vrouwenclub zal voegen. Laten we gauw op zoek gaan naar een vrouwelijke premier, zodat we kun- nen meedraaien met een andere manier van economisch denken die de 21ste eeuw zal gaan tekenen.

Alledaagse Wijsheden

“Mensen en de planeet op de eerste plaats zetten.”

Katrin Jakosbsdóttir

“Groei alleen leidt niet tot een fijn land. (...) Ministers die geld willen uitgeven, moeten kunnen aantonen dat ‘het welzijn van alle generaties’ erop vooruitgaat door de uitgave, ook rekening houden met de toekomst dus. Zonder die brede afwegingen geen geld.”

Jacinda Arden (premier Nieuw-Zeeland)



Kruisende wegen

(vervolg)

De derde overeenkomst tussen de simulatiehypothese en religies betreft het leven na de dood. In de gesimuleerde wereld valt alles, inclusief bewustzijn, te herleiden tot informatie, die bewaard kan worden op een soort servers. In het spel sterven we, maar ons digitaal bewustzijn blijft bestaan. Dit komt overeen met de religieuze notie van de onsterfelijkheid van de ziel. Ook kan de informatie verder ‘leven’ in een nieuw personage. Ziedaar de reïncarnatiegedachte. In de huidige computerspelletjes hebben personages ook vaak meer levens waarin zij levenstaken moeten vervullen.
De laatst genoemde overeenkomst is een hiërarchie van God en engelen. Als er een basiswerkelijkheid is, een hoogste schepper of opperprogrammeur, dan is er een hiërarchie van verstrengelde simulaties op tussenliggende niveaus die daarmee verbonden zijn. Dit is bij uitstek ook een kenmerk van vele religieuze visies. Uiterst boeiend allemaal. Wat ik nog wel mis is de centrale plaats van liefde, die zo essentieel is in religieuze richtingen. Hoe hoger in de hiërarchie, hoe meer liefde. Het doel van het levensspel op aarde is het bewustzijn van liefde vergroten en over een doel heb ik in de simulatie hypothese niets gehoord.
Er zijn dus veel wegen die naar hetzelfde principe wijzen en impliciet de eenheid van alles tonen. De wetenschap doet een poging technologie daaraan te verbinden. Dat kun je de materialistische route noemen. Voor de alchemisten was dat de magie. Eind vorige eeuw kreeg de elitaire route ‘Intelligent Design’ royale aandacht. De meer volkse zienswijze die zich verder niet aan een religie wil verbinden is het ‘ietsisme’. Aanvankelijk een door Ronald Plasterk wat laatdunkend bedoelde term, maar alras werd duidelijk dat een groot deel van de bevolking het gevoel had dat er wel ‘iets’ is, een soort natuurkracht of wat dan ook. En zo blijven onze wegen kruisen.

Alledaagse Wijsheden

“Het is of de natuur en ik één zijn en eigenlijk zijn we nooit los van elkaar geweest.”

Anjali Taneja

“Leren we eenmaal vraagtekens bij onze verhalen te zetten, dan krijgen we een idee over wie we niet zijn. Zien we dat, dan kunnen we ons bewust worden van de werkelijkheid. Alles zien vanuit het gezichtspunt van de eeuwigheid.”

Don Miguel Ruiz & Barbara Emrys



Schepper of Opperprogrammeur

(vervolg)

Gevoelsmatig acht ik de kans dat wij hier op aarde de ultieme werkelijkheid beleven domweg nul. 
Maar rationeel beschouwd kom je toch ook tot die conclusie. Wij leven in de dimensie tijd en weten 
ook dat tijd niet bestaat. Dat is dus een van hogerhand gecreëerde gameconstructie. Hetzelfde geldt voor de dood, die verbonden is aan de dimensie tijd. Zonder tijd is er geen dood, hij bestaat niet in de basiswerkelijkheid.
Hans Plets: “... dan zouden we zelf het resultaat zijn van een computersimulatie, ontworpen door wezens waar we zelf niets over weten.” Dat laatste waag ik te betwijfelen. Ja, God, de alles verbindende basisenergie, hoogste intelligentie en pure liefde, die kunnen wij niet kennen. Maar wezens in de basiswerkelijkheid zijn behoorlijk scheutig met hun informatie. Via hoog gekwalificeerde mediums kun je veel te weten komen. En nogal wat mensen zíen engelen om ons heen, zij geven beschrijvingen van deze wezens. Dat past echter niet in het wetenschappelijke denkkader, maar zolang wetenschappers voortgaan op dit veel tragere pad, vind ik alles best.
Dan nu de vier overeenkomsten tussen de simulatiehypothese en veel grote religies die Plets schetst 
op basis van de visie van Virk. De eerste: de wereld is ontworpen door een Schepper. In de simulatie- theorie is de wereld het resultaat van een bewust scheppingsproces, een soort opperprogrammeur of megaquantum computer. Dat is natuurlijk niet de taal van religies, maar wel het beeld van een Schepper die de wereld maakt. De tweede overeenkomst is dat onze fysieke wereld niet de echte werkelijkheid is. Veel religieuze stromingen vertellen ook dat de wereld die wij zien niet echt is, een sluier van illusies die de werkelijkheid voor ons verborgen houdt.  —  Wordt vervolgd 

Alledaagse Wijsheden

“Volgens Kizwan Virk levert de simulatiehypothese de wetenschappelijke onderbouwing voor wat eeuwenoude religieuze tradities ons vertellen. Daarmee is een van de meest intrigerende aspecten van de simulatiehypothese ongetwijfeld dat die vanuit een wetenschappelijk materialistische benadering een concrete invulling geeft aan (vooral oosterse) spiritualiteit.”

Hans Plets

“Wie droomt het verhaal van je leven. Dat doe jij. En als je je leven niet prettig vindt, als dat wat je over jezelf gelooft niet naar je zin is, ben jij de enige die daar verandering in kan brengen.”

Don Miguel Ruiz & Don Jose Ruiz



Goddelijke gamer

Boeiend! Via een intrigerend artikel van Hans Plets heb ik me in de computersimulatie verdiept. Uitvinders en computerwetenschappers, gesteund door theoretisch natuurkundigen en de kwantum- fysica, tornen met volle kracht aan het algemene wereldbeeld. Plets meldt dat ze als troostprijs wel de gesplitste paden van wetenschap, technologie, filosofie en religie weer samenbrengen. Dat vind ik geen troostprijs, dat is een hoofdprijs!!
De basishypothese is dat onze fysieke werkelijkheid, inclusief wijzelf, het resultaat is van een vernuftige computersimulatie. Wij mensen zetten de virtuele werkelijkheid neer in computerspelletjes zoals fortnite en starcraft. De rekenkracht van computers blijft maar toenemen en games worden zo fotorealistisch dat spelers nauwelijks verschil zien met de werkelijkheid. De mens zal met deze technische mogelijk- heden veel werkelijkheden als de onze simuleren.
Dat betekent dat er één echte werkelijkheid is en een groot aantal virtuele werelden. De kans dat wij die echte, basiswerkelijkheid zijn is bijzonder klein. Elon Musk schat hem maximaal 1 op 1 miljard. Dus leven we hoogstwaarschijnlijk in een virtuele werkelijkheid, gecreëerd door een veel grotere intelligentie dan de onze. Prachtig vind ik deze aanvliegroute vanuit de wetenschap die in deze tijd legaal is. De aanvliegroute via mediums en zieners, die vergelijkbare visies hebben, is immers in het algemeen taboe verklaard.
Plato stelde ver voor Christus reeds dat de waarneembare wereld een onvolmaakte afspiegeling is van de ware werkelijkheid. Velen volgden in deze zienswijze. En laten we vooral niet denken onze ontwerper te slim af te kunnen zijn. Die basiswerkelijkheid, die door de culturen heen ook wel God of Allah is genoemd, overtreft onze intelligentie in oneindig hoge mate. Een goddelijke gamer dus. Computer- wetenschapper Rizwan Virk ziet veel religies die in overeenstemming zijn met zijn simulatiehypothese. Plets bespreekt er vier.  —  Wordt vervolgd 

Alledaagse Wijsheden 

“De antwoorden die wij krijgen, hangen af van de vragen die wij stellen.”

Thomas Kuhn

“Als God niet bestond, zou hij uitgevonden moeten worden.”

Voltaire



Duchenne-lach

In 2018 (7/7) repte ik over cursussen charisma, zonder daar verder op in te gaan. Dat ga ik rechtzetten met dank aan Deirdre Enthoven die zo’n cursus onderging. Ze bezocht de Vlaamse charismatrainer Luc Cipers. Hij vertelt dat charisma lang als een aangeboren talent werd gezien. Dat klopt maar ten dele. Het is ook een competentie, de juiste mix van (non)verbale communicatietechnieken. Voor de aantrekkingskracht die je uitoefent op anderen zijn sterk en warm gevonden worden krachtige factoren. En daarbij iets wezenlijks te vertellen hebben, neem Martin Luther King en Oprah Winfey. Dit zijn wel hoog gegrepen voorbeelden, de cursus mikt wat lager.
Een stevige handdruk en oogcontact bij het luisteren naar een ander vallen te leren. Verbaal: gebruik metaforen en humor. Para-verbaal: spreek rustig en ontspannen. Lichaamstaal: wees subtiel in je gebaren en mimiek, maak vloeiende bewegingen. Vocaal: verhef je stem niet, houd hem laag. Visueel: aantrekkelijk zijn helpt, maar vooral verzorgd zijn. Olfactorisch (weer wat geleerd, het draait om het reukzintuig): geen zwaar parfum en zweetlucht. Al met al geen lichte opgaven als het niet reeds vanzelf ging. 
Het leukste vond ik de Duchenne-glimlach. Neuroloog Guilliame Duchenne ontdekte dat de kringspieren rondom de ogen samentrekken bij een spontane glimlach. Daarmee maak je echt contact, stel je de ander gerust en zijn mensen bereid meer voor je te doen. Enthoven oefende erop. Oogconct maken, doorgaan als het eerst niet lukt. Mondhoeken omhoog trekken, ogen iets samenknijpen om ze meer te laten schitteren. (Het klinkt allemaal niet erg spontaan meer...) Ja, het wérkte.  De eerst wat norse cassière prees haar oorbellen en zwaaide haar bij het weggaan na. Tijdens een interview met een hoogleraar ontwikkelingspsychologie heeft ze verder geoefend, de man werd er duidelijk erg vriendelijk en behulpzaam van. Ik glimlach spontaan om deze trukendoos.

Alledaagse Wijsheden

“Charisma is het perfecte mengsel van warmte en vertrouwen.”

Vanessa Van Edwards

“Charisma is niet alleen ‘hallo’ zeggen. Het is stoppen met wat aan het doen bent om ‘hallo’ te zeggen.”

Robert Brault

“Charisma is een glinstering in mensen die je niet met geld kunt kopen. Het is een onzichtbare energie met zichtbare effecten.”

Marianne Williamson



Cohesie en Integratie

‘U en ik, wij zijn migranten’ kopt NRC. Aan het woord is publicist Kiza Magendane. Een quotum voor migranten, zoals het CDA overweegt, vindt hij gevaarlijk, want geen enkele grond behoort één mens toe. Hij verwijst daarbij naar een bekende uitspraak van Jean-Jacques Rousseau (eerste citaat). De mythe van deze tijd is volgens Magendane dat mensen wortels hebben. Maar we zijn geen planten, we kunnen ons verplaatsen, we kunnen overal opgroeien. Nu bepaalt je geboorteland, waar je bij toeval geboren bent, grotendeels wat voor mens je wordt. Dat vraagt een grote morele prijs, de geworteldheid strookt ook niet met onze elastische, op vrijheid gerichte tijdgeest.
Magendane heeft weinig oog voor de betekenis van sociale cohesie. Wie dat in al te grote mate had, was de afgelopen zondag overleden Roger Scruton. Deze  bekende conservatieve filosoof benadrukt dat mensen gehecht zijn aan eigen grond, tradities, gemeenschap. Begrippen als aarde of mensheid zijn te abstract. Verantwoordelijk omgaan met de natuur kun je alleen bereiken door duidelijk te maken dat het om eigen land, dorp of stad gaat, tekent Leonie Breebaart op. Massa-immigratie vond Scruton een groot gevaar en links verweet hij oikofobie.
Beider visies staan lijnrecht tegenover elkaar. Ik voel me het meest verwant aan de gedachtegang van Magendane. Mijn uitgangspunt is echter niet dat het volstrekt toeval is waar we worden geboren, de ziel en het grote kosmische plan spreken ook een woordje mee. Dat zorgt voor een bepaalde samenhang in een groep, een maatschappij. Een klein stukje Scruton mag er dus wel bij. Tot het kosmische plan behoren echter óók geleidelijke wereldwijde integratie en lessen in compassie. Van het CDA zou je verwachten dat het laatste met alle inzet wordt nagestreefd. 

Alledaagse Wijsheden

“De eerste man die een stuk grond omheinde en zei: ‘Dit is van mij’, en mensen vond die naïef genoeg waren om hem te geloven, deze man was de ware oprichter van de burgermaatschappij. Van hoeveel misdaden, oorlogen, moorden, ellende en verschrikkingen zou de mens bespaard kunnen zijn gebleven als iemand toen was opgestaan en naar zijn medemensen had geroepen: ‘Luister niet naar die bedrieger, je dagen zijn verloren als je vergeet dat alle vruchten der aarde van ons allen zijn en de aarde van niemand.”

Jean-Jacques Rousseau

“In naam van onze nationale grenzen en de verzorgingsstaat worden mensen in detentiecentra gestopt. In naam van de verzorgingsstaat mogen mensen verdrinken. In naam van de nationale verzorgingsstaat hebben wij compassie en intermenselijke solidariteit in de prullenmand gegooid.”

Kiza Magendane



Techniekpaniek

Bij de voorop lopers als het om nieuwe technologie gaat, zul je mij niet aantreffen. Als het niet wezenlijk iets positiefs toevoegt aan mijn leefwijze (high tech koffiezetapparaat), dan omzeil ik het graag. Als het wel heel handig lijkt te zijn (internet, routeplanner, iPhone) ga ik na een tijdje met de meute mee. Maar ik lijd ook niet aan een apocalyptische angst voor technologie die door journalist en theoloog Ralf Bodelier in Filosofie Magazine wordt gesignaleerd.
Tenminste, dat denk ik. Maar Bodelier weet wel aannemelijk te maken dat die angst diep in ons denken zit verankerd, onheilsprofeten die ons waarschuwen tegen techniek zijn van alle tijden. Onheilsbood- schappen verkopen volgens hem veel beter dan geruststellende verhalen. Vertel mij wat, kijk naar het nieuws (wat ik zo min mogelijk doe). Maar heilsboodschappen willen toch ook wel leuk scoren, zoals
‘De meeste mensen deugen’ van Rutger Bregman.
Mooi is wel dat Bodelier vier patronen ontdekte waarop doemdenkers steeds terugvallen. Dat is nuttig, dat schept orde en vermindert de angst. Ten eerste: het loopt onherroepelijk fout als we niet alles op alles zetten om het recente gevaar te ontmantelen. Ten tweede: iedere onheilsprofeet schijnt te claimen dat er geen historisch vergelijk mogelijk is. En dat was dus ook met de ontdekking van vuur, het schrift, de trein, enzovoort. Ten derde: voortzetting en uitvergroting van huidige uitdagingen naar rampen in de toekomst.
Ten slotte: de verdediging van het voorzorgsprincipe. We hadden er nooit aan moeten beginnen, je moet geen technologie op de markt brengen waarvan je de gevolgen niet kan overzien. Tja, misschien hadden we ook nooit aan het vliegtuig moeten beginnen en met dergelijke voorbeelden kun je ver teruggaan. Interessant vind ik de vraag hoe Bodelier zijn visie op de techniekpaniek projecteert op discussies rond klimaat en milieu.

Alledaagse Wijsheden

“Uiteindelijk leidt apocalyptisch denken tot niets anders dan stilstand en een alomvattende passiviteit. Want dat is de ultieme consequentie van het voorzorgbeginsel: speel op veilig en doe nooit iets voor de eerste keer.”

Ralf Bodelier 

“Technologie is gewoon ons noodlot. De mens is altijd al een technologisch wezen geweest en moet de technologische conditie van ons bestaan aanvaarden.”

Peter-Paul Verbeek 



Zinvol leven?

Fokke Obbema laat weer van zich horen. Na de afronding van zijn project om mensen te bevragen naar de zin van het leven op aarde (in verschillende blogs '18/'19 beschreven). De nieuwe vraag: ‘Wat is voor jou zinvol leven?’ Volkskrant lezers kunnen hun privé verhaal opsturen en Obbema trekt er weer op uit om wekelijks een lezer aan het woord te laten.
Boeiend, maar wat is precies het verschil tussen ‘de zin van het leven’ en ‘zinvol leven’? Het lijkt me toch dat die twee nauw verbonden zijn, in elkaars verlengde liggen. Als je, zoals ik, de zin van het leven een toename van bewustzijn van liefde vindt, dan is een zinvol leven dat je diep van binnen voelt dat je, uiteraard met vallen en opstaan, daarmee bezig bent. Je gaat mee met die stroom, lukt dat niet dan word je depressief.
Er waren genoeg mensen die zeiden dat het leven op aarde geen enkele zin heeft. Zinvol leven wordt dan een stuk moeilijker uit te leggen, wat dus ook in het verlengde van het antwoord op de eerste vraag ligt. Direct in het eerste interview van deze week was de nieuwe vraag al een probleem. De Vlaamse filosofe Katrien Schaubroeck reageerde erop dat ze liever praat over wat een ‘goed leven’ is. Dat is in haar ogen wanneer iemand probeert een moreel goed mens te zijn, iemand die deugden als eerlijkheid, vriendelijkheid, altruïsme nastreeft.
Mooi natuurlijk, maar dan bepaal je dat goede leven wel voor iedereen, terwijl de vraag zeer persoonlijk is bedoeld. Haar kritiek dat bij het zinvolle leven de nadruk ligt op wat je onderneemt, de projecten die je vormgeeft, deel ik niet. Later zet ze dat in mijn ogen weer recht, getuige het eerste citaat hieronder.

Alledaagse Wijsheden

“Het probleem van zelfkennis is dat je zowel het object als het subject van onderzoek bent. En dat je ook nog iets dynamisch onderzoekt (...) Wat we vooral willen is innerlijke rust. Daarmee bedoel ik niet een gezapig leventje, er mag vuur en gedrevenheid in het bestaan zitten, zeker. Maar je wilt een focus op wat je werkelijk belangrijk vindt. Daarvoor moet je zowel de buitenwereld opzoeken als in jezelf afdalen.”

Katrien Schaubroeck

“Lange termijngeluk kan niet gevonden worden in een materieel voorwerp, doel of een materiële staat. Het schuilt in de reis, op weg naar het bereiken van je visie, in het doen van dingen die voor jou zin hebben.”

Petr Ludwig



Nieuwe stoïcijnen

Hij is me ontgaan, een nieuwe trend, terwijl ik daar toch wel gevoelig voor ben. Misschien komt het omdat hij in zijn originele vorm al duizenden jaren oud is. Het gaat om de waarde van een stoïcijns leven. Mocht je nog om goede voornemens voor dit jaar verlegen zitten, dan is je beter voelen uit de mode en gaat het om een beter mens zijn, te streven naar de beste versie van jezelf, meldt Hiske Verspille. Een voornemen voor het hele decennium zou overdreven zijn, daarvoor is de mensheid veel te vernieuwend creatief.
Mensen die dit pad volgen worden de ‘nieuwe stoïcijnen’ genoemd. Zij beschouwen als het enige echt goede: handelingen en gedachten navolgen van deugden. Dat zijn: praktische wijsheid, rechtvaardig- heid, durf, zelfbeheersing. Bij de laatste kan ik me wel veel goeds voorstellen, de eerste drie zijn wel afhankelijk van de invulling van het begrip. De visie wordt weerspiegeld in de wereldberoemde uitspraak van Epictetus (zie citaat bij Algemene Wijsheden van 17/12 j.l.).
Het behelst een sterke nadruk op eigen verantwoordelijkheid. Vooral geen uitstelgedrag van moeilijke zaken, aan de slag! Op de achtergrond loert de doelstelling van succes hebben, je beter voelen, maar volgens Verspille ging het de oude stoïcijnen louter om de deugd zelf. Kritiek op de huidige beweging
is onder andere dat met de plicht tot zelfverbetering er weinig ruimte is voor helder zicht op en verzet tegen grote ongelijkheid en ingewikkelde structuren in de samenleving. Het leidt tot doorgeschoten, neoliberaal individualisme.
Dat lijkt me onnodig als we in uitgaan van én-én. Als je de verantwoordelijkheid bij jezelf legt, bescherm je je tegen slachtoffergedrag en tegen maatschappelijk verzet vooral uit eigenbelang. Je kan dan op een hoger plan maatschappelijk onrecht signaleren en je er beter tegen verzetten zonder verlies van eigenwaarde.

Alledaagse Wijsheden

“Wat een obstakel was bij een werk, wordt een hulpmiddel, en wat je verhinderde een bepaalde weg in te slaan, wordt een richtingwijzer.”

Marcus Aurelius

“Als je met veel inspanning iets goeds hebt gedaan, verdwijnt de inspanning, maar het goede blijft. Maar als je met plezier iets slechts hebt gedaan, verdwijnt het plezier, maar het slechte blijft.

Monsonius Rufus



Marktwerking verslagen

Gelukkig stuit ik op een opbeurend bericht, dat kon ik wel gebruiken nadat ik weer eens geveld was door een uiteenzetting van economen. De betreffende hooggeplaatste personen menen dat er reden genoeg is om bang te zijn voor een recessie op korte termijn. Nu is angst geen emotie die de creatieve denkkracht stimuleert, maar bang zijn voor een recessie is onzinnig. Geen groei, minder consumeren en produceren, geweldig voor milieu en klimaat.
Als een econoom ‘minder zwartgallig’ wordt genoemd, weet je al: dat is pas zwartgallig, tóch groei. Veel doembegrippen kun je omdraaien, zoals: ‘de gure wind die van over de grens binnenwaait’. Wat een verfrissende, vernieuwende wind. De solidaire uitspraak dat rijkere landen moeten inleveren om de wat armere landen te redden, wordt op sombere toon gebracht.
Gauw de giftige smaak wegwerken met het opbeurende bericht. In Drenthe is het gelukt om de marktwerking tussen ziekenhuizen de provincie uit te werken en te vervangen door samenwerking. Noodgedwongen, want enkele spoedeisende hulpdiensten moesten dicht. Door samen te werken met veel partijen en extra ambulances werd dat opgevangen. Zo kon de zorg zelfs verbeteren. De reacties zijn overwegend positief, de rest van zorgend Nederland kijkt belangstellend mee. Troefkaart: we willen niet richting abrupte sluiting gaan à la Slotervaartziekenhuis.
Marco Varkevisser, hoogleraar marktordening in de gezondheidszorg, laat ook zijn licht erover schijnen. Hij signaleert het gevaar dat bij nauwe samenwerking de verleiding groot is ook op andere gebieden de concurrentie uit te schakelen. Zonder de prikkel van buitenaf is het de vraag of zorginstellingen zich blijven verbeteren. Hoezo gevaar? Maar mooier had hij niet duidelijk kunnen maken dat de switch van marktwerking naar samenwerking een switch is van wantrouwen naar vertrouwen. 

Alledaagse Wijsheden

“Laten we alsjeblieft een einde maken aan onze bezetenheid door economische groei in de zin van winst en welstand, en ons voortaan richten op de psychologische groei, welwillendheid en wijsheid in de omgang met elkaar en de natuur.”

Bijna afgestudeerde geneeskundestudente 

“In de samenwerking tussen alle partijen zit ‘m de kneep. Dat ligt gevoeliger dan het logischerwijs lijkt: zorginstellingen is de afgelopen jaren vooral ingepeperd dat ze moeten concurreren. (...) Bij zorgbestuurders  boezemde de Autoriteit Consument & Markt sinds de introductie van de markt- werking in 2006 grote angst in.”

In het artikel van Jurre van den Berg en Michiel van der Geest



De kern: bewustwording

Hij oogt wat somber op de foto, maar hij denkt dat in het nu nog prille decennium ons toenemende bewustzijn ervoor zorgt dat de problemen van economische groei doordringen en we naar een circulaire economie evolueren. Dan kunnen zaken als klimaat- en stikstofproblemen netjes worden opgelost, vertelt hij aan Wilma de Rek. Aan het woord is Klaas van Egmond (73), hoogleraar milieukunde met een indrukwekkende staat van dienst in gerenommeerde overheidsinstellingen.
Van Egmond signaleert de menselijke neiging om op één aspect door te schieten. De Verlichting was een succes, maar de problemen die eruit zijn voortgekomen willen we oplossen met nóg meer Verlichting. Dat obsessieve en eenzijdige doorschieten kan in de huidige tijd ertoe leiden dat we de hele planeet naar de knoppen helpen. Geen vrolijk verhaal dus.
We zijn in héél zwaar weer terechtgekomen, “maar het komt goed, uiteindelijk. Denk ik.” Hoe? Je moet beginnen bij het geld. Dat gaat door de huidige eigendoms- en aandelenstructuur naar plekken waar het hoogste rendement wordt gehaald. Het leidt tot roofbouw en is eind vorige eeuw verworden tot een fundamenteel fout, pervers systeem. We moeten weg van die materie, en naar het geestelijke en culturele leven.
De toenemende bewustwording moet zorgen voor meer evenwicht tussen materie en geestelijke waarden. “De bedoeling lijkt te zijn dat het bewustzijnsniveau omhoog gaat.” Nieuwsgierig vraagt De Rek: “De bedoeling van wie?” Grootmoedig antwoordt Van Egmond dat dat niet uitmaakt, dat ieder dat voor zichzelf mag uitmaken. Dat doe ik graag. Mijn antwoord zou zijn dat het om het per definitie onkenbare Kosmische Plan gaat. Dat boezemt mij vertrouwen in, wetend ook dat we er zelf hard voor moeten werken. En ja, daarvoor is bewustwording van onszelf, onze omgeving en de eenheid van alles de kern.

Alledaagse Wijsheden

“Ik houd niet van het woord waarheid. Als er al een universele waarheid is, hoe kun je die dan kennen?Mensen die zeggen dat ze de waarheid in pacht hebben moet je wantrouwen, die uitspraak is een vorm van smaad. Krijg je allemaal narigheid van.”

“Ik hoop heel oud te worden, alleen al om te zien hoe het verder gaat. We zijn bijna bij de ontknoping van een geweldig spannend boek, ik wil dolgraag weten hoe het afloopt.”

Klaas van Egmond