Bestaansangst

Hij oogt kwetsbaar, gepijnigd, maar met zachtheid in zijn ogen. Ik volg het gesprek dat Tijs van den Brink voor het tv programma ‘Adieu God’ heeft met psycholoog René Diekstra. Terwijl ik in het verleden zijn standpunten regelmatig niet deelde en bij dit gesprek daar ook weer op stuit, is zijn uitstraling zeer verzachtend voor het verschil van meningen. In die uitstraling lees ik ook een authentieke, niet ego-gerelateerde wens om ertoe te doen, iets voor mensen te betekenen.
Hij had een moeilijke tienertijd vanaf het moment dat hij als 11-jarige naar het seminarie werd gebracht om priester te worden. Hij was depressief, suïcidaal. Uiteindelijk heeft hij afstand genomen van het katholieke geloof en is een zoektocht begonnen langs alle religies, stromingen. Zijn conclusie: Alle hebben één en dezelfde missie. Ja, denk ik direct, dat is liefde versterken. Nee, dat noemde hij niet, de missie was een medicijn vinden tegen bestaansangst. Nu is ‘liefde versterken’ natuurlijk het enige werkende medicijn, dus so far, so good.
De bestaansangst verdeelt hij in vier componenten: 1) de sterfelijkheid van onszelf en van mensen waarvan we houden; 2) de vrijheid en daarmee de verantwoordelijkheid om ons leven zelf in te richten; 3) onze ultieme eenzaamheid, alleen geboren, alleen sterven; 4) het leven heeft uit zichzelf geen zin, die moeten we er zelf aan geven.
Ik begrijp ze alle vier voor mensen die zich niet verbonden voelen met het grotere geheel, het universum. Maar laat Diekstra die verbondenheid nu wel ervaren, als ik hem goed begrijp. Op de vraag of hij in God gelooft, is zijn antwoord dat het belangrijk is om iets in het universum vertrouwen te geven, uitgaande van de goede intenties van dat iets. Noem het de piloot: “I decide to trust the pilot!”

Alledaagse Wijsheden 

“Op het diepste punt van het dal is er nog maar één weg en dat is de weg omhoog.”

René Diekstra

“Het heelal verwart mij. Ik kan me niet voorstellen dat dit uurwerk wel bestaat en dat er geen uurwerkmaker zou zijn.”

Voltaire 

“Ik heb nog nooit iemand genezen verklaard die niet zijn religieuze instelling heeft hervonden.”

Carl Jung



Burgerberaad

“Wat als we de klimaatcrisis net zo serieus zouden nemen als de corona-uitbraak?” Deze retorische vraag komt van Carlijn Keijzer (1996). In haar artikel ‘Corona kan ons leren hoe we de klimaatcrisis moeten aanpakken’ legt ze haarfijn uit wat de gevaren zijn en wat er nodig is om nú te doen. Haar betoog is een goed voorbeeld van wat 18-25 jarigen (vorig blog) kunnen bijdragen. Maar hoe krijg je jongeren op posities waar ze wat in de melk te brokkelen hebben?
De Belgische cultuurhistoricus David van Reybrouck heeft een plan bedacht voor burgerinspraak in het algemeen. In gesprek met Pieter Jan Hagens vertelt hij erover. De lessen van de corona crisis kunnen gebruikt worden om burgers meer politiek zeggenschap te geven. Zijn uitgangspunt: “Mensen zijn als burgers slimmer dan als kiezers.” De laatste vliegen eens in de vier jaar gemakkelijker naar uiterst rechts of links.
Klimaatbeleid van bovenaf werkt niet, er is een dynamiek nodig van onderaf. Zijn methode: het burgerberaad. De Franse president Macron heeft zo’n burgerpanel over het klimaat al in werking gesteld. Van Reybroeck adviseert voor Nederland om 150 mensen voor zo’n beraad te selecteren. Diversiteit naar leeftijd, opleiding, enz. is wezenlijk. Breng de groep bijeen om mensen te laten informeren door experts.
Laat mensen daarna in groepjes van tien discussiëren over wat echt nodig is, met een gespreksleider om ervoor te zorgen dat iedereen aan het woord komt. In Frankrijk heeft het al goed gewerkt. Macron heeft meegedeeld dat de aanbevelingen zonder filter aan het parlement worden voorgelegd, in een referendum worden gegoten of meteen worden uitgevoerd. Hoopvol!
Deze methode zou natuurlijk ook exclusief gebruikt kunnen worden voor de groep 18-25jarigen. Voordeel daarbij is ook dat de jongeren niet ‘overschreeuwd’ worden door welbespraakte ouderen. 

Alledaagse Wijsheden 

“Als iemand jou een jaar geleden had verteld dat Nederlanders zich maandenlang vrijwillig in hun huizen zouden isoleren, dan had je diegene afgedaan als een doomsday-denker. (...) Zoals we nu maatregelen invoeren om de zorg niet te overbelasten, zo moeten we ook maatregelen nemen om het klimaat te ontzien én constant het effect daarvan evalueren. Doen we nu niets, dan zadelen we volgende generatie op met keuzes die nog veel moeilijker zijn dan de onze.”

Carlijn Keijzer

“Niemand kan voorspellen wanneer het water te hoog wordt. Is het over 300 jaar? Evengoed kan het over drie jaar zover zijn. En als de klimaatverandering doorzet, zal de kans alleen maar toenemen.”

Sjang Emons



Revolutie 25–

Het is komisch hoeveel groepen en stukjesschrijvers deze coronatijd dé uitgelezen periode vinden om de samenleving nar eigen visie te veranderen. Ik doe daar ook graag aan mee. Maar als er nu één groep is waarvoor dat zeker geldt, betreft dat de jongeren. Ze waren er al veel langer mee bezig, maar het uitgelezen kenmerk van deze tijd is dat er beter naar ze geluisterd wordt. Rutte heeft de jongeren gisteren zelfs opgeroepen tot revolutie.
Voor het tv programma M is een groep vooraanstaande jongeren uitgenodigd. Ze komen bijzonder goed uit hun woorden. In het verleden even met Rutte op een zolderkamertje praten, inclusief foto voor de pers, haalt niet uit. Jongeren hebben geen of weinig politieke invloed. Het jongste lid van de Tweede Kamer is bijna 30 jaar. En als er niets gebeurt, verzwakt hun invloed verder, want de verhouding jongeren ­– ouderen loopt rap op in het nadeel van de jongeren.
De jongeren uitten waardevolle ideeën over studie ondersteuning, milieu en klimaat, verplichting tenminste één jongere (tussen de 18 en 25 jaar) bij de eerste tien op de lijst van politieke partijen. Het is mooi dat Rutte nu krachttermen gebruikt als ‘revolutie’, maar heel terecht merken ze op dat de bal dan wel bij de jongeren wordt gelegd, terwijl het om samenwerking van ouderen en jongeren gaat op deze terreinen.
Ik hoop van harte dat de coronacrisis dit mogelijk maakt. Het feit dat Nederlandse pubers er relatief erg goed vanaf komen bij internationaal vergelijkend onderzoek (“Nederlandse jongeren zijn de zondags- kinderen van Europa”) doet daar niet aan af. Het is wellicht juist een een extra goede basis om samenwerking en veranderingen te bewerkstelligen. Aan het onderzoek hebben 45 Europese landen meegedaan, de uikomsten worden aanstaande dinsdag gepresenteerd.

Alledaagse Onderzoeksuitkomsten

“Nederlandse jongeren blijken ook relatief tevreden over hun leven, hebben minder psychische klachten, pesten elkaar weinig, en problematisch gebruik van sociale media is in Nederland erg laag. (...)  Het leven van Nederlandse jongeren is overigens niet alleen maar rozengeur en maneschijn. In de periode tussen 2013 en 2017 is de druk die zij ervaren door schoolwerk sterk gestegen.”

Joris Westerveld 

“Hoewel de data voor dit rapport in 2017 verzameld zijn, geven de resultaten ook een indicatie hoe het jongeren vergaat tijdens de coronacrisis. We mogen verwachten dat Nederlandse jongeren goed toegerust zijn om zo lang met hun ouders thuis te zitten: nergens in Europa geven jongeren aan zo goed met hun ouders overweg te kunnen. Ook een lager percentage emotionele problemen geeft ze een goede uitgangspositie voor deze crisis.”

Gonneke Stevens

“Waarschijnlijk brengt de Nederlandse jeugd veel tijd door met hun ouders doordat Nederland koploper is in het aantal parttime werkende vaders en moeders. Er is veel kritiek op deze parttime cultuur, maar zo’n onderzoek laat zien hoe goed dat uitpakt voor jongeren en het contact met hun ouders.”

Erik Jan de Wilde



Metaforenmenu

Het lichaam is geen slagveld, stelt bioloog en politiek filosoof Inge Mutsears. Daar ben ik het roerend mee eens, speciaal in tijden dat de corona oorlogsmetaforen je om de oren vliegen. Er komen berichten van het front (ziekenhuizen), het vaccin als wapen in de strijd, zelfs regeringsleiders spreken onverschrokken over onze vijand, het virus. En dat terwijl de ingeburgerde ‘strijd tegen kanker’ al op zoveel weerstand is gestuit, zeker ook onder artsen. Maar ja, zo proberen we nu eenmaal onze bereidwilligheid om vrijheden af te staan te vergroten
Een vijand heeft de intentie je kwaad te berokkenen. Nu kunnen we gerust aannemen dat een virus die intentie niet heeft, hij is gewoon een onderdeel van het lichaam. Journalist Lynn Berger laat in haar artikel ‘Hoe metaforen ons denken bepalen’ de Britse hoogleraar Elena Semino aan het woord. Al zo’n twee eeuwen vergelijken artsen, filosofen, wijzelf ons lichaam met een machine (brein ­–­ computer; hart ­– pomp; mens – batterij om op te laden). Ja, dat zegt wat over de maatschappij, begrippen als emotie, welzijn, contemplatie, meditatie vallen daarbij weg.
Een voor de hand liggende onderzoeksuitkomst is dat mensen verschillend reageren op bepaalde metaforen. Vandaar dat er behoefte is aan een metaforenmenu. De natuur, het bos, de bloemen, bieden in het algemeen als metafoor meer plaats voor de innerlijks wereld. Semino pleit voor iets met balans op de menukaart, bijvoorbeeld met de weegschaal. Weliswaar ook een machine, maar het gaat erbij meer om de balans en minder om beweging, doelmatigheid of productiviteit. Hoe dan ook, het is goed om met metaforen te spelen, maar bedenk wel wat de impact op mens en cultuur kan zijn.

Alledaagse Wijsheden 

“Ook tijdens de coronacrisis hebben we elkaar allemaal nodig. Verpleegkundigen, immigranten, buschauffeurs, wetenschappers, supermarktmedewerkers en ga zo maar door. Niemand van hen staat in de frontlinie. Die oorlogstaal versterkt het gevoel van apocalyptische dreiging. Daarmee doen we onze werkelijkheidszin en onze menselijkheid geweld aan. Als we niet oppassen leidt precies díe angst tot wat politiek filosoof Roberto Esposito een ware maatschappelijke auto-immuuncrisis noemt: nog meer controle, minder vrijheid, een angstige samenleving en gebrek aan solidariteit. Dat is funest voor een open en vrije samenleving, en dat in het jaar waarin we 75 jaar vrijheid vieren.”

Inge Mutsears

“Ik zie ook om me heen dat juist deze lockdown tijd veel initiatieven voor een betere, meer duurzame wereld heeft losgemaakt. We hebben ervaren hoe bedreigend de natuur kan zijn als deze door ons uit het evenwicht wordt gebracht. We zullen ons gedrag moeten veranderen: minder willen 'hebben' en meer willen 'zijn'.”

Joke Hermsen



Rouwenden

“Fijne dag nog”, de standaarduitdrukking waarmee winkelpersoneel afscheid neemt. Het is een warm bedoelde beleefdheidsfrase, dat weet iedereen. Maar wat als je, hevig in de rouw, dat steeds moet horen. Dat zal wellicht wel wat schuren. Journalist Lisette Thooft schonk uitgebreid aandacht aan het verschijnsel rouw en liet daarbij ook andere rouwdeskundigen aan het woord.
Predikant Jean-Jacques Surmond zei treffend: “Rouw is liefde die zijn adres is kwijtgeraakt.” Je bent iets dierbaars of een dierbare kwijtgeraakt, het gemis staat dan centraal. Een uitspraak van therapeut Riet Fiddelaers sluit daarbij aan: “Je hebt al die liefde nog in je en je weet niet waar je ermee naartoe moet.” Ja, zo kan gemis voelen. Maar de kern is dat die liefde in je huist, zij hoeft nergens specifiek naartoe. Dat brengt ondanks de pijn verzachting in jezelf, in de wereld.
Psycholoog Manu Kierse schreef het boek ‘Helpen bij verlies en verdriet’. Daarin staan twee lijstjes van wat je beter niet kunt zeggenen tegen iemand in de rouw en wat je beter wel kunt doen. Voorbeelden van het eerste, zeg niet: ‘Zet het uit je hoofd’; ‘Je komt er wel overheen’; ‘Je kunt eruit leren.’ Troost biedend gedrag uit het tweede lijstje: ‘Blijf luisteren, maar dwing niet om te praten’; ‘Stel vragen, wat voor iemand was het, wat herinnert de rouwende zich het best?’
Nuttig wel, maar geef rouwenden het advies zo min mogelijk te oordelen over gedrag van anderen. Als een bekende onbeholpen dingen zegt, dan is dat wel authentiek. Maar als een stoere vriend(in) met een uit het hoofd geleerde gevoelige vraag komt, voelt dat onecht. De kunst is om het gedrag bij de ander te laten, om jezelf te behoeden voor extra kwetsingen. Daarmee bewaak je ook de liefde in jezelf.

Alledaagse Wijsheden 

”Wat je mannen veel ziet doen, uit onmacht: met hard werken, veel seks, drugs of sporten te zorgen dat ze niet hoeven te voelen, dat ze hun gevoelens de baas zijn. (...) Wat mannen van vrouwen kunnen leren, is woorden geven aan de innerlijke wereld. En vrouwen kunnen van mannen leren om minder te praten en meer in beweging te komen en dingen te gaan doen. Daar wordt de angst ook minder van – het lijf in beweging zetten. Beide zijn nodig.”

Wim van Lent – rouwbegeleider 

“Het lijkt wel of pijn die je echt toelaat in je hart stukjes van je ego oplost. Dwars door de pijn heen kun je in een laag van vrede zakken, van acceptatie van het leven zoals het is, inclusief de pijn.”

Lisette Thooft – schrijfster en coach

“De kunst van het rouwen is ook dat je je kunt onthechten van de dode om weer in het leven te komen.”

Mariska van Veenen – counseler en theatermaker



Goed, fijn, tevreden, leerzaam

Tijdens mij wandeling hoor ik enthousiast gezang: ‘Lang zal zij leven...’ Ik zie een groep veertigers
met grote bos bloemen die twee meter van elkaar een oudere dame toezingen. Je wordt er vrolijk van. Maar ik moest ook denken aan de ervaring van journalist Wilma de Rek die met anderen een 92-jarige toezong en dat opeens wreed vond, want van deze eenzame man was het lichaam al behoorlijk versleten. ‘Er is er een jarig...’ bood ook geen soelaas, want voor je het weet, stuit je op ‘Hij leve lang hoera, hoera’.
Die verjaardagsliederen tonen helder wat in onze cultuur grote waarde heeft: hoe langer leven hoe beter. Goed, fijn, tevreden, leerzaam leven zouden de angst voor de dood minder onderstrepen. De gezondheidszorg zou kunnen vermenselijken als dat lange leven niet zo centraal staat. Ooit zongen we: ‘Ze leven hoog, ze leve hoog (...) ja hoog, ja hoog, ....’, maar dat is met de secularisatie uit de mode geraakt. Want ‘hoog leven’ stond voor de hemel, dus als je je goed gedraagt mag je op aarde dichtbij God vertoeven.
Wat de gezondheidszorg ook zou verlichten is als we meer durven te vertrouwen op de helende krachten van het lichaam. De Rek sprak met verpleeghuisarts Bert Keizer. Hij constateerde dat de coronacrisis een vergrootglas legt op zinloze zorg. Het aantal acute, niet corona-gerelateerde medische verrichtingen daalde de afgelopen weken significant. (zie citaat hieronder)
Een belangrijk terrein dus, dat zeker in aanmerking komt voor ‘omwaardering’. Journalist Aukje van Roessel zocht naar een vertaling voor het woord Umwurtung, vond die niet en heeft er omwaarderen van gemaakt. Op velerlei terrein draaien onze waarden om, zoals ten aanzien van handen geven, gezichtsbedekking, decentralisatie, reizen. Vechten voor lang leven vraagt ook om omwaardering.

Alledaagse Wijsheden 

“Wat is er gebeurd met al die mensen die behandeld hadden moeten worden? Zijn ze thuis dood neergevallen? Waarschijnlijk niet. Weet je dat het sterftecijfer altijd daalt als artsen hun activiteiten staken? In epidemiologisch opzicht is dit een heel spannende tijd, en niet alleen vanwege corona. Er was even geen tijd voor allerlei ingrepen en de vraag is hoe erg dat is; niet zo erg, denk ik.”

Bert Keizer

“In zijn boek prijst filosoof David Klein de zegeningen van de oude dag, een levensfase waarin je kunt stoppen met zwalken en eindelijk ‘in veilige haven’ bent. Althans, zolang je die levensfase niet verpest met krampachtig jong doen - of met ellendige ingrepen.”

Wilma de Rek 



Kruispunt

Nu moet ik toch (via Blendle) in de New York Times lezen dat het Belgisch-Nederlandse Baarle-Hertog-Nasseau wel in een heel wonderlijke situatie is geraakt door het coronavirus. Als schoolkind vond ik het al eigenaardig dat beide landen deze lastige vermenging binnen Nederlands grondgebied niet hebben opgelost. Gewoon het hele Baarle-gebied voor Nederland en een stukje Nederland bij de grens voor België. Het leek me iets dat volwassenen even moesten kunnen fiksen. Maar nee, zo gemakkelijk lag dat niet.
“In a Town Split by a Border, Virus Rules Vary From Door to Door’ kopt de krant met een artikel van Thomas Erdbrink. De foto’s bij het artikel maken de absurditeit goed zichtbaar. Op de stoep in de winkelstraat is een aantal tegels, die een lijn vormen, voorzien van een +  Aan de ene kant staat een B, aan de andere kant NL. De lijn eindigt in het midden van een voordeur. Bij NL loopt een vrouw de Etos uit, bij de naastliggende B winkel is de deur gesloten en stilte alom.
Erdbrink noemt het ‘one of the world’s most complex border towns’. De sterk verschillende corona aanpak van beide landen maakt de situatie hoogst ingewikkeld. De regels verschillen van straat tot straat, Belgen zien binnenshuis hoe Nederlanders van winkel naar winkel lgaan. De knoop wordt nu wat ontward, geleidelijk mogen de Belgen meer. Mij toont het op extreme wijze aan dat grenzen in Europa uit de tijd zijn.
Medisch historicus Frank Snowden, geïnteviewd door Veronika Hackenbroch, verwoordt met kracht dat we op een kruispunt staan. Als we permanent terugvallen in nationalisme, verliezen we de kans om echt iets te veranderen. Mensen moeten stoppen met het uitbreiden van hun leefruimte. “Milieubescherming en gezondheidsbescherming moeten hand in hand gaan. Dat is onmogelijk als we in natiestaten denken; grenzen houden virussen niet tegen.” 

Alledaagse Wijsheden

“Hackenbroch: Professor Snowden, u waarschuwde jaren geleden dat Sars, vogelgriep en varkens- griep slechts de voorbode waren van iets groters, een ernstige pandemie. Dacht u destijds al aan een ziekteverwekker als Sars-CoV-2?”
“Snowden: O ja, absoluut. En ik was zeker niet de enige die een pandemie met een dergelijk longvirus zag aankomen. Virologen en epidemiologen over de hele wereld hebben keer op keer gewaarschuwd. Ik vraag me echt af: hoe blind kun je zijn? Als Donald Trump nu vraagt ​​‘Wie had dit kunnen weten?’ is mijn antwoord: ‘Iedereen!” 

“Hackenbroch: In tegenstelling tot de gevolgen van klimaatverandering, kan het coronavirus niet worden genegeerd...”
“Snowden: Dat is zo, misschien helpt het dat we allemaal direct worden getroffen door deze pandemie. Is dat niet de essentie van de Griekse tragedie, dat mensen alleen leren door te lijden?”



Groene groei?

De economische krimp wordt dit jaar zeven procent, maar opgelucht voegt de verslaggever daaraan toe dat er volgend jaar een economische groei van zes procent zal zijn. Snel terug naar het oude systeem. De schrik slaat je om het hart. Hadden de corona maatregelen ingrijpender moeten zijn, opdat het besef dat het oude systeem de medeveroorzaker is van de problemen dieper kon doordringen? De krachtig verwoorde visie van de Franse auteur Jean Marc Gancille doet me goed.
“Hoe groter de verleiding, hoe makkelijker we erin trappen.” Dat begint goed, deze ingekorte vertaling (Astrid Helstone) van enkele hoofdstukken uit zijn boek ‘Ne plus se mentir’ oftewel ‘Stop met liegen tegen jezelf’. Hij ageert heftig tegen begrippen als ‘groene groei’ en ‘duurzame ontwikkeling’, waarmee gesuggereerd wordt dat economische groei kan samengaan met ecologische verduurzaming. Broeikas- uitstoot drastisch verminderen en vasthouden aan economische groei is als een vuurtje doven door er olie op te gooien.
Vanuit het gezichtspunt van de natuurkunde is broeikaseffecten fors reduceren zonder onze energie- consumptie afdoende te verlagen ‘volstrekt idioot’. Toch hebben we ons dat laten wijsmaken. Waar zou de redding vandaan moeten komen? Technologische vooruitgang! Een hardnekkig fabeltje. En waarom willen we deze onzin geloven? Daar zit volgens Gancille een oud trucje achter: het ego strelen door de menselijke begaafdheid te roemen. High-techs die alles regelen zwepen de hoge verwachtingen verder op.
De werkelijkheid vindt Gancille onheilspellend. Want voor die high-techs heb je een enorme hoeveelheid vreselijk vervuilende producten nodig, die allemaal uit zeldzame metalen bestaan. Nee, Gancille is op papier geen vrolijkerd (zie ook citaat hieronder). Maar mensen en overheden hardhandig wakker schudden is uiterst zinvol. Hoe vaker, hoe beter! 

Alledaagse Wijsheden

“De Club van Rome voorspelde begin jaren zeventig al dat, als we in de westerse maatschappij in hetzelfde tempo bleven consumeren, de rek er binnen honderd jaar uit zou zijn, met alle gevolgen van dien. Hoewel ons steeds werd aangepraat dat groei het allerbelangrijkste was, was ik er altijd van overtuigd dat al die groei ook zijn prijs heeft. Natuurlijk is deze corona crisis een heel bijzondere prijs die we moeten betalen voor onze spilziekte en onnadenkendheid.”

Hedy d’Ancona

“Diep in ons hart weten we dat het inmiddels absoluut noodzakelijk is dat we onszelf beperkingen opleggen. Dat we zo maximaal, radicaal en krachtig mogelijk moeten ingrijpen. Maar in welke richting we ook kijken, alles wijst erop dat er geen enkele radicale maatregel zal worden genomen.  We zijn er ijzersterk in geworden om de oorzaken steeds weer ergens anders te leggen en onze verantwoordelijkheden af te schuiven op de rijken, de armen, ‘rechts’, ‘links’, de Chinezen en het kapitalisme. En ondertussen gaat de bewoonbaarheid van de aarde steeds verder achteruit,  stort de mensheid in. We kunnen geen kant meer op.”

Jean Marc Gancille



Troost

(vervolg)

Deze uitgangspunten zijn ook te koppelen aan de levenshouding die de Romeinse schrijver en stoïcijns filosoof Seneca (± 4 v. Chr.­–65 na Chr.) propageerde. Een belangrijke rol in zijn werk speelt de individuele autonomie, de innerlijke vrijheid. Hij past de overgeleverde stoïsche filosofie toe op de praktijk van het leven. Volgens hem zijn geneesmiddelen voor de ziel allang uitgevonden, ‘het is aan ons om te bepalen hoe ze toe te passen en wanneer.’
Seneca: “Een van die geneesmiddelen is het je niet laten leiden door emoties; een mens moet de vrijheid behouden om zelf (dat wil zeggen zijn rede) te kunnen beslissen wat hij doet. Hiertoe draagt ook bij zich niet te laten leiden door wat anderen van ons vinden. Verder hoort hier het loskomen van de angst voor de dood bij. Men kan alleen goed met het leven omgaan als men niet bang is het te verliezen.”
Alsof hij het over een pandamie heeft, geeft hij moeder natuur een compliment, omdat zij ons bij de geboorte heeft uitgerust met een middel om rampem en tegenspoed te verzachten: gewenning. (Filosofie Magazine, selectie uit het boek ‘Innerlijke rust’ van Seneca) Hoe erg het ook is, we raken er vertrouwd mee. Niet echt strokend met zijn ideeën over individuele autonomie is zijn uitspraak dat alle leven slavernij is. In zijn ogen kun je het beste erin berusten en zo min mogelijk klagen. “Kijk naar de goede kanten ervan en grijp die vast. Iets kan nog zo verschrikkelijk zijn, wie het hoofd koel houdt vindt iets van troost.”
Onvrede mag er zijn. Troost ervaar je als je vrede hebt met je onvrede, vrede met jezelf en daardoor innerlijke vrede ervaart (vrij naar Willem Glaudemans).

Alledaagse Wijsheden 

“Als het fortuin je toelacht, hoed je voor arrogantie; als het zich van je afwendt, hoed je voor moedeloosheid.” 

Periander  (635-585 v. Chr.)

Gelukkiger de man die maar bij één persoon in het krijt staat, iemand tegen wie hij heel makkelijk ‘nee’ kan zeggen. Zichzelf. Maar zo'n innerlijke kracht hebben wij niet. Daarom moeten wij ons kapitaal en bezit in ieder geval beperken. Dan zijn we minder kwetsbaar voor de klappen van Fortuna.”

Seneca



Innerlijk vaccin

In praatprogramma M wordt aandacht besteed aan de onzekerheid, frustraties en stress waarmee de corona crisistijd gepaard gaat. Terecht, medici, virologen en biologen krijgen wel erg vaak een podium en gedagswetenschappers komen nauwelijks aan bod. Terwijl met het vorderen van de lockdown tijd de gevolgen op psychisch en mentaal welbevinden groot kunnen zijn. Daartoe zijn voor het programma drie psychologen uitgenodigd.
Ja, uitzichtloosheid is van invloed op onze mentale gezondheid, stellen de deskundigen vast. Mensen zijn angstig en bezorgd over de toekomst, de kindertelefoon staat roodgloeiend. De helft van de bevolking heeft er veel moeite mee, mensen zijn eenzaam, gefrustreerd, somber. Prikkelbaarheid, concentratieproblemen, chronische stress zijn de gevolgen.
Goed, dit gezegd hebbende verwacht je wat suggesties voor een remedie. Niets daarover. De nadruk werd wel gelegd op het belang dat iedereen zich gehoord voelt. Maar dat is slechts een eerste stap om daarna met een discussie over het mogelijke nut van ‘innerlijke mondkapjes’ te komen. Over een zoektocht naar een ‘innerlijk vaccin’ werd niet gesproken.
Er zijn wel onderzoeken op dit gebied. Zo verhalen Saskia Decorte en Otje van der Lelij over de invloed van frustatietolerantie. Psychotherapeut Albert Ellis, grondlegger van de Rationele Emotieve Therapie (RET), ging ervan uit dat niet de situatie zelf, maar onze gedachten over die situatie stress en frustratie veroorzaken. De gevolgen van een lage frustratietolerantie kunnen geklaag, uitstelgedrag, kort lontje, woede, agressie zijn.
Filosoof en psycholoog Neil Harrington geeft met zijn Rationeel Emotieve Gedragstherapie (REGT) een aanzet voor een geneesmiddel. Je spoort je irrationele gedachten op, bijvoorbeeld ‘Het leven moet makkelijk zijn’ en vervangt deze door gedachten die bij de feitelijke werkelijkheid passen. Zo kun je het bijbehorend gedrag doorbreken. De focus verschuift naar ‘wat leer ik hiervan?’ en ‘hoe maak ik het beste van deze situatie?’  — Wordt vervolgd

Alledaagse Wijsheden 

“Wat mensen in verwarring brengt en verontrust, zijn niet de dingen zelf, maar hun meningen en fantasieën over die dingen.”

Epictetus

“Het gaat om de waarden die je als institutie wilt nastreven. Net als mensen hebben instituties ingesleten patronen waar vaak weinig bij wordt stilgestaan. Een crisis kan dwingen tot het doorbreken van routineuze processen en het ter discussie stellen van onbevraagde veronder- stellingen.”

Julian Manley 

“Als je beseft dat alles verandert, is er niets dat je vast wilt houden.”

Lao Tse



Boven het maaiveld uittrekken

Dat bevreemdt mij niets, dat vrouwen het als leider van een land beter doen dan mannen. Journalisten Maral Noshad Sharifi en Maartje Somers hebben dat gedestilleerd uit verschillende verhalen in de media. Zo wordt het krachtige testbeleid van Angela Merkel geprezen, Jacinda Arkel liet twintig procent van haar eigen salaris en dat van haar regering afhalen, en de Noorse premier Erna Solberg hield een speciale persconferentie voor kinderen. De landen die het virus goed lijken in te dammen worden geleid door vrouwen.
Zo’n pandamie vraag om krachtig en besluitvaardig leiderschap, gecombineerd met een sterk inlevings- vermogen en een dienstbare opstelling. Vrouwen die de top bereiken hebben die combinatie eerder dan mannen die nog langs de verouderde masculiene manier op zo’n plaats veroverden. Eerder schreef ik al over Triple A leiderschap (15/6/’14): Authentiek, Androgyn, Altruïstisch. Bij verhalen over bijvoorbeeld de Duitse en Nieuw-Zeelandse pemiers spat dit ervan af.
Terecht merken de journalisten op dat er ook genoeg mannen zijn die een inclusief beleid voeren. Neem de Canadees Justin Trudeau die ziek thuis een zichtbare rol speelt in de corona crisis. Dat mannen ook met zeer goede vernieuwingen richting Triple A kunnen komen bewijst onze wereldwijd bekende land- genoot Jos de Blok. Getergd door een overmaat aan managers in de zorg richtte hij Buurtzorg op en schoof het hele begrip leider aan de kant. Alle zorgmedewerker zijn voor hun werk hun eigen leider in plattere organisaties met zelfsturende teams van  zo’n tien personen.
Maar zover zijn we op hoog niveau nog niet. Ronduit somber is econoom en leiderschap onderzoeker Manfred Kets de Vries. Aan Maartje Laterveer vertelt hij dat de wereld kapot gaat aan ‘boosaardig narcisme’. Dit alles wetende moeten we toch met vereende krachten meer Triple A vrouwen boven het maaiveld uittrekken. 

Alledaagse Wijsheden 

“Er is een bepaald type man dat als leider dominant is: een man die wil winnen, die het heerlijk vindt om wedstrijdjes te doen. (...) Een man die altijd in control wil zijn. Die niet twijfelt, want dit type man denkt dat leiderschap hetzelfde is als geen twijfel tonen. Wat we nodig hebben is leider- schap dat ook kwetsbaarheid durft te tonen.' ”

Jeroen Smit 

“Laat managers niet te veel te vertellen hebben, want ze halen de kracht weg bij mensen die het echte werk doen. (...) Leiderschap betekent: op het moment dat het nodig is de verantwoordelijk- heid nemen om datgene te doen wat het meest wijs is. Leiderschap is een terminale patiënt helpen te herenigen met zijn kinderen met wie hij ruzie heeft.”

Jos de Blok



Meer voor jongeren doen

Bioloog Midas Dekkers antwoordt op de vraag van Diederik van den Abeele hoe hij tegen de pandamie aankijkt beslist origineel. Hij ziet dat simpel als gevolg van de manier waarop Moeder Natuur haar huishouden bestiert. Waar te veel mensen worden geboren, moeten genoeg mensen sterven. Mooi verwoord, Moeder Natuur vindt dat de groep ouderen teveel van de aarde vraagt, zij kan dat niet meer aan. Dus dan maar een virus erop af.
Maar nee, dat is niet zijn zienswijze, de conclusie die Dekkers eraan verbindt, is opmerkelijk. Niet het eindeloos in leven houden van ouderen stelt hij aan de kaak, maar het asociale gedrag van mensen die nog kinderen maken. Het meest krachtige medicijn tegen de virus bestaat volgens hem al zestig, namelijk De Pil. Er zou een degelijke bevolkingspolitiek moeten komen. En vooral die in zijn ogen milieuonvriendelijke ouders niet feliciteren met de komst van een baby.
Niets over de scheefgroei in de samenleving en de vele ouderen die door relatief kleine generaties jongeren verzorgd moeten worden. Dat is tijdelijk, kun je zeggen, een eeuw verder is dat opgelost. Maar Moeder Natuur, waar Dekkers zo’n goede band mee heeft, verwijst met dit virus juist niet naar
de jongeren, maar naar ouderen. Natuurlijk is een mate van geboortebeperking belangrijk, maar de bevolkingsopbouw is dat in hoge mate ook. Op allerlei gebied dreigt de huidige scheve opbouw al danig uit de hand te lopen, onvoldoende arbeidskracht.
Ik moet denken aan een uitspraak van Kahlil Gibran: “Kom niet aan met wijsheid die niet huilt, filosofie die niet lacht en grootsheid die niet buigt voor kinderen.” Laten buigen voor kinderen, voor jonge generaties in brede zin en vooral ook meer voor ze doen.

Alledaagse Wijsheden

“Het is een vraag die nu heel snel op ons afkomt: waar hechten we het meeste belang aan? Aan de ouderen of de jongeren? Vergis je niet, hoe meer we in deze crisis voor de ouderen doen, hoe moeilijker het op de lange termijn voor de jongeren wordt. Dit gaat ten koste van opleidingen, van banen en van God mag weten wat voor jongeren. Daar maak ik me zorgen over, niet over mezelf.”

Job Cohen

“What we are doing to the forests of the world is but a mirror reflection of what we are doing to ourselves.”

Mahatma Ghandi



Jane Goodall

Het corona virus is een ramp die de mensheid over zichzelf heeft uitgeroepen. Dit is kort samengevat de mening van de wereldberoemde biologe, antropologe en chimpasee onderzoekster Jane Goodall. In gesprek met Twan Huys voor Buitenhof tv licht deze sterke mid-tachtiger vanuit haar huis in Engeland haar standpunt toe. Mensen zijn verantwoordelijk voor deze chaos, alles is met elkaar verbonden, klimaat, natuur, álles. Nu moeten we leren van deze pandamie. "Nature saying: hé people, wake up, you can't do this. I'm stronger than you are, in the end."
Een bekend geluid, maar uit de mond van deze krachtige en tegelijkertijd olijk ogende vrouw gaat het meer leven. Ze hoopt dat we een nieuwe weg inslaan en ons begeven naar een meer rationele levens- wijze. Daarbij gaat het vooral om minder te consumeren en de armoede in de wereld terug te dringen. Bovenal is het belangrijk dat we elkaar, de natuur en de dieren respecteren. 
Ze voegt daaraan toe dat ze alleen maar kan hopen en bidden dat zoiets als een virus in de hoofden van politici, die niet lijken te luisteren naar deze boodschap, binnendringt en ze op andere gedachten brengt Om verandering te bewerkstelligen is het nodig om eerst te luisteren en dan de dialoog te starten met mensen die dingen doen waarvan jij denkt dat ze niet goed zijn. 
En iedereen wil ze eraan herinneren dat je altijd, waar je ook woont, iets kan doen ‘to make the world 
a better place’. Is ze zelf bang voor het virus? ‘Totaal niet’, is haar spontane reactie. Ze heeft al veel rampen van dichtbij meegemaakt en alles overleefd. Waaraan ze met een ontspannen glimlach toevoegt, ‘...en áls ik doodga — bye, bye Jane.’

Alledaagse Wijsheden 

“De Aarde heeft ons niet nodig, wij hebben háár nodig.”

Leonardo Boff 

“Deze uren van eenzaamheid en meditatie zijn de enige van de dag waarin ik, zonder te worden afgeleid en zonder te worden gehinderd, volkomen mijzelf van mijzelf ben, en waarin ik werkelijk kan zeggen dat ik ben wat de natuur heeft gewild.”                    

Jean-Jacques Roussaeu

“There is still so much in the world worth fighting for. So much that is beautifull, so many wonderful people working to reverse the harm, to help alleviate the suffering. And so many young people dedicated to making this a better world. All conspiring to inspire us and to give us hope that it is not too late to turn things around, if we all do our part.”

Jane Goodall (2018)



Hartsbewustzijn 2

(vervolg)

Als je de aardse wetten niet kent en wel het verkeer ingaat, is dat levensgevaarlijk. Voor die onwetend- heid ten aanzien van de geestelijke wereld geldt dat ook. We zijn er dus niet schuldig aan, wel verantwoordelijk voor. De corona crisis is geen straf, het is eigenlijk een bewustzijnscrisis. Zij helpt bij de noodzakelijke versnelde groei naar hartsbewustzijn. Naar de balans in het midden, liefde, aandacht, betrokkenheid zijn kwaliteiten van het hart.
Het hoofd is bedoeld om dingen op orde te krijgen, te analyseren, maar nu heeft het alle macht gekregen. Verhaar vind het veelzeggend dat we nu ingekapseld zijn, bewust thuis blijven. Het is als een rups die naar po gaat en vrije vlinder wordt. We hoeven er niet te angstig over te worden, want het is een natuurlijk proces dat gesteund wordt door helende krachten.
Balinese journalist Putu Fajar Arcana: “Laten we niet vergeten dat de natuur altijd op zoek is naar evenwicht.” In de Balinese traditie wordt dit dodelijke virus beschouwd als een poging van het univer- sum om een nieuw evenwicht te vinden en daarna herboren te worden, versterkt met een nieuwe ‘ziel’. In Westerse termen windt hoogleraar economie Dirk Bezemer er ook geen doekjes om: “Vervuiling, uitbuiting, schulden, ongelijkheid, welvaartsziekten, massatoerisme – het zijn de grote problemen van onze tijd. Ze worden allemaal in één klap blootgelegd door Covid-19. Kijk: dit gebeurt er als je de zaken zo inricht.” Gevolgd door aanbevelingen (citaat hieronder).
Dat de virus nu al het hartsbewustzijn heeft versterkt, blijkt wel uit de vele sociale initiatieven. Ook jongeren geven daarvan blijk. Als de opsluiting nog wat langer duurt, krijgt de transformatie meer
kans en kan dit toegenomen hartsbewustzijn zich nestelen. Wat absoluut noodzakelijk is om nieuwe uitbarstingen te voorkomen.

Alledaagse Wijsheden

“Als we voorbijgaan aan de wereldwijde paniek en ons best doen om de covid-19-epidemie rustig te evalueren, zullen we ontdekken dat er sprake is van pure magie. Alsof de natuur een mysterieuze kracht in zich herbergt die voorkomt dat de mens zich door alle technologische wonderen laat overspoelen. De covid-19-epidemie is een keerpunt. Ze stelt het universum in de gelegenheid zijn eigen deeltjes te reorganiseren om na miljoenen jaren misbruik nieuwe deeltjes te laten ontstaan.”

Putu Fajar Arcana

“Steun geen bedrijven die gezondheid en milieu ondermijnen, of die een financiële casino in de lucht houden. Geef de rest liquiditeit op voorwaarde van verduurzaming en schuldherstructurering. Laat aandeelhouders en schuldeisers meebetalen. Bescherm de lonen. Houd een beperkte vorm van basisinkomen vast. Organiseer een sociale verzekering voor zzp’ers. Verander het belastingsysteem: progressiever en met meer kapitaalbelasting. Er is genoeg om mee te beginnen. De schok van dit virus hebben we van onze levensdagen nog niet meegemaakt, en daarom moeten we de analyse van dr. Covid de rest van ons leven voor ogen houden. We moeten koersen op scenario’s buiten de doorgetrokken lijntjes. Die zijn op langere termijn wel degelijk haalbaar.”

Dirk Bezemer



Hartsbewustzijn

(vervolg)

“Geloof het niet wat ik zeg, want iets is pas waar als jouw hart het als waarheid herkent.” Aan het woord is schrijver en coach praktische spiritualiteit Jan Verhaar. Een subjectieve waarheid dus, met als uitgangspunt dat waarheden gelaagd zijn en naast elkaar kunnen bestaan. Je hoeft niet met elkaar in de clinch vanwege overtuigingsdrang. Tegen die achtergrond ontvouwt hij zijn spirituele visie op de betekenis van de corona pandemie.
Zoals hij het nu ziet zijn er twee werelden. De bekende, vertrouwde wereld van de materie, vaste vormen. Achter, onder, in deze wereld zit de gestelijke wereld van stromende, levende energie. De laatste is fundamenteler, alles is één, niet los van de ander. Zij heeft ook wetten, zoals de wet van het dynamische evenwicht. Als er twee krachten werken, die als een klepel van de ene naar de andere kant gaan, dan wordt de balans bewaard door het midden. Dat is ons hart. Waar pijn wordt geleden wordt dit evenwicht niet bewaard.
Zo bezien is in zijn ogen het corona virus een ziekte van de wereld. Vanuit het midden moet het één én het ánder aandacht worden gegeven, nu hebben we de wereld te veel ingericht met ons hoofd. Als mens zijn we gaan geloven dat ik mijn wil kan opleggen aan het leven. Dat kán niet, dat laat het leven ook niet toe. Waar we dat doen ontstaat spanning, ziekte. Er wordt sterk vanuit het ego geleefd en dat zorgt voor problemen, concurrentie. Te veel bewustzijn vanuit eigenbelang, te weinig bewustzijn van het hart. — Wordt vervolgd

Alledaagse Wijsheden

“Niets spreekt de waarheid, niets zegt ons hoe de dingen werkelijk zijn, niets dwingt ons te weten wat we niet willen weten, behalve pijn. Zo verkondigen de goden hun liefde. Waarheid komt met pijn.”

Happinez 

“Het echte leven is het vertrouwen in leven, je laten voeden door het leven.”

Jan Verhaar



In de touwen....

(vervolg)

Wat voorheen eindeloze debatten opriep en nauwelijks te veranderen leek, hoe noodzakelijk het
ook was, kan nu met een pennenstreek tot stand komen. Dat is de pragmatische, seculiere aanpak, waarbij verder niet naar diepere betekenissen wordt gezocht. We weten nu dat luchtvervuiling vrij snel afneemt door verminderd weg – en luchtverkeer. In die zin kun je de hulp van corona toejuichen, onze zelfzuchtige korte termijn blokkades om onze levenswijze drastisch te veranderen worden razendsnel afgebroken.
Psycholoog Paul Verhaeghe vertelt dat in het verleden thuis werken door veel CEO’s werd tegengewerkt. Ze waren bang dat mensen minder werkten, ze vertrouwden het personeel niet. Nu blijkt het prima te kunnen, een paar dagen per week op afstand werken kan ook in de toekomst perfect. “Het is goed voor mens én milieu.”, aldus Verhaeghe. Wat het onderwijs betreft, een verkleining van de schoolklassen en het vermijden van massale lesbijeenkomsten lijkt onvermijdelijk. Het digitale onderwijs dat nu driftig geoefend wordt, zal niet losgelaten worden om in de oude situatie te belanden. Daarmee wordt aan jongeren meer (bewegings)vrijheid gegeven. Een goede zaak.
Onderzoeker Duurzame Ontwikkelingen Gert Goeminne ziet genoeg redenen om te hopen dat de wereld na deze crisis niet meer dezelfde zal zijn. Allereerst bejubelt hij het alleen-zijn, wat hij als introvert altijd al verkoos. “O, heerlijke afstandelijke wereld, waar was je al die tijd?” Los daarvan, onze opwarmende consumptiemaatschappij is zoals  we weten niet de beste en nu blijkt dat het ook anders kan. “In geen tijd werd de onstuitbaar geachte tanker van de geglobaliseerde economie tot bedaren gebracht.” Maar echt gerust is hij er niet op, veel geluiden gaan nog in termen van de crisis overwinnen. Willen we echt dat de wereld er anders zal uitzien, dan blijven we misschien best nog even in de touwen hangen.” — Wordt vervolgd

Alledaagse Wijsheden

“We doen we er goed aan om deze crisis behoedzaam van alle mogelijke kanten te bekijken,
te doorleven vooral. Van welke activiteiten zijn we maar al te blij verlost te zijn? Welke oude gewoontes missen we? Welke nieuwe gewoontes willen we graag voortzetten? Misschien kan
de leegte ons helpen om de blik naar binnen te keren en de afweging te maken van wat we wel
en niet willen behouden uit de oude wereld. Want de leegte, weet de introvert, is de ruimte waarin je mag twijfelen.”

Gert Goeminne 

“Handen schudden ís ook heel onhygiënisch.” 

Bertus Jerinimus

“Het virus attendeert ons erop dat de aarde rond is. Dat mensen voorbestemd zijn om contact met elkaar te hebben, elkaar nodig hebben. Uit virussen kunnen goede ideeën voortkomen. Dat lijkt mij een positieve infectie.”

Maurizio Ferraris



Wake-up call

(vervolg)

Wat een knap, literair fraai artikel, doortrokken met vragen die een antwoord suggereren. Damiaan Denys maakt vragenderwijs duidelijk dat het virus de kop kon opsteken door onze levenswijze. Nu zijn we technocratisch bezig om het virus in te dammen, we accepteren dat ons land op slot zit. Een klein groepje deskundig geachte mensen heeft de macht op dit gebied. De cijfers vliegen ons om de oren. Alsof ze houvast geven voor een veel groter vraagstuk. Deze aanpak, obsessie gaat vooral over ons eigen hachje in het heden. Gedreven door angst.
Die angst vindt Denys begrijpelijk, maar is volgens hem wel een leugen. We zoeken naar zekerheid die niet bestaat, de realiteit is per definitie onzeker. Als dat ten diepste wordt geaccepteerd, verdwijnt de angst, gekoppeld aan dramatische verbeeldingen op over wat er allemaal kan gebeuren. Zoals we weten, worden deze doorgaans geen werkelijkheid. Angst brengt onvermijdelijk controle voort, controle die ons moet redden. 
Net als Jort Kelder is Denys niet huiverig voor meer doden. Maar zijn intentie is een geheel andere, eigenlijk tegenovergesteld. Kelder is van mening dat als we niet gauw weer aan de slag gaan en de economie op gang brengen, we nooit meer de welvaart krijgen die we hadden. Denys betoogt vragenderwijs dat het virus niet onze vijand is, maar eerder juist die welvaart en de wijze waarop we ermee zijn omgegaan. “Als het virus onze excessen bevraagt, waarom omhelzen we het niet als vriend in plaats van het als vijand te bevechten. Waarom nodigen we het niet uit om in duende met ons te dansen?”
In minder poëtische termen kan het virus als een wake-up call worden beschouwd. Er gaan meer geluiden al die kant op, zowel vanuit de seculiere, als vanuit de spirituele hoek. —  Wordt vervolgd

Alledaagse Wijsheden 

“De crisis van het coronavirus draagt het dna van onze moderne levensstijl: consumering, globalisering, mediatisering, individualisering, technocratisering en een heimelijke hunkering
naar verloren sacraliteit.”

“Het coronavirus is een globaal vraagstuk dat om een globale benadering vraagt. Het noodzaakt
een transcendente visie die de mens van vandaag overstijgt waardoor we hem durven vergeten,
zijn contingentie aanvaarden en in zijn sterfelijkheid berusten.”

“Waarom is voor controle gekozen? Is er geen ander scenario denkbaar? Het coronavirus kiest ervoor vrouwen en kinderen te sparen. Waarom laten we het niet een beetje zijn gang gaan?
Werd op de Titanic, een ander fataal fenomeen van machtsvertoon, niet eenzelfde keuze gemaakt? Waarom is een open debat zo moeilijk?”

Damiaan Denys



Onvermijdelijke discussie

SCP directeur Kim Putters vindt de term social distancing misleidend. Afstand nemen betreft niet de sociale, maar de fysieke contacten. Hij heeft gelijk, de sociale contacten zijn doorgaans juist vriende- lijker, aandachtiger geworden. Je maakt een praatje (‘De Betrouwbare Mannetjes’ van de Volkskrant hebben veel suggesties gedaan voor corona opvulzinnen; zie een viertal hieronder), je glimlacht naar vreemden waar je met een boog omheen loopt, ouderen krijgen spontaan hulp.
Jort Kelder heeft opschudding veroorzaakt met zijn opmerking bij Omroep Friesland dat we rokende, dikke tachtigers aan het redden zijn ten koste van de economie. In Op1 noemde Hugo Logtenberg het een erg lompe opmerking, maar ik moet zeggen dat Kelder het acceptabel toelichtte. Hij zegt op te komen voor anderhalf miljoen ondernemers die in een heel zwart gat staren, economisch gezien ook al aan de Intensive Care liggen.
Los van roken en lichaamsgewicht vind ik leeftijd wel een cruciaal criterium om rekening mee te houden als er te weinig IC bedden zijn. De discussie erover loopt pijnlijk voorzichtig. Er zou veel meer aandacht moeten zijn voor de zwaarte van de behandeling en de sterk afgezwakte conditie na afloop. Ik maak me sterk dat veel ouderen, als ze goed op de hoogte zijn, zouden bedanken voor deze hulp, waarvan je niet weet wat die met de verdere kwaliteit van je leven doet (áls je al in leven blijft).
Kelder’s advies: Tachtig procent weer aan het werk, twintig procent met veel liefde en aandacht gaan beschermen. Hij erkent dat hij er te vroeg mee is, maar de discussie hoe we gecontroleerd die economie weer laten lopen is onvermijdelijk. Er zijn meer mensen die op dit terrein hun licht laten schijnen. Psychiater en filosoof Damiaan Denys vraagt zich af of de maatregelen nog in proportie zijn met het gevaar.  —  Wordt vervolgd

Alledaagse Wijsheden

“Houden jullie het nog een beetje uit?”
“We zitten allemaal in hetzelfde schuitje, moet je maar denken.”
“Je mag het niet zeggen, maar ik vind het wel wat hebben.”
“Alsof de aarde op de resetknop heeft gedrukt.”

Simon Hendriksen & Melle Runderkamp

“Wat mensen dwarszit, zijn niet de dingen zelf, maar hun oordeel over de dingen. De dood is bijvoorbeeld niets ergs. Het oordeel dat de dood erg is – dát is iets om bang voor te zijn.”

Epictetus



Loepzuiver

Anna Zeven praat met David de Kock over zijn ‘365 dagen succesvol’ bedrijf dat hij met vriend Arjan Vergeer runt. Duizenden mensen weten ze enthousiast te krijgen. Hij vertelt er weinig over, maar daar heb je internet voor (www.365dagensuccesvol.nl). Wat hij wel vertelt vind ik erg boeiend. De magie van het leven zit in het ‘niet weten’, met elkaar ontdekken. Het is een actief niet weten waar geen verwachting aan vastzit.
Ondertussen kan hij zijn niet weten op het gebied van de spiritualiteit loepzuiver uitleggen. Het is verbonden met verwondering, dan komt er een dimensie bij. Dat we met z’n allen één zijn, mensen planten, dieren, gassen, universum. Je snapt je eigen grootsheid en nietigheid. “In die nederigheid besef je dat de hele kosmos in jou plaatsvindt en vice versa. Hoe het precies zit, weet hij niet, de zoektocht naar deeltjes ervan intrigeert hem.
Welke plek heeft spiritualiteit voor hem persoonlijk? Enerzijds vindt hij dat alles spirit is, anderzijds is
hij een zelf-creërend wezen. (Terzijde: waarom niet én-én, een soort golf/deeltjes visie.) Wel is de basis van zijn spiritualiteit maximaal vertrouwen, leven in dienst van een hoger plan dat op hem is afgestemd. “Ik heb zélf een hoger plan gekozen.” Daarmee gaat zijn spiritualiteit verder dan een geloof, vertrouwen is meer omvattend.
Dat hoger plan bestaat in mij. “Want ik ben alles en alles ben ik. En jij bent ook alles en alles is jij.”
Op de vraag of hij wel eens onzeker is, volgt een overtuigend ‘nee’. Wat hem daarbij helpt is het idee dat er iets is als het ‘goddelijke’, niet als een sturende energie, maar als een goddelijke energie. Een oordeelloos krachtenveld waar je zowel goede als slechte dingen in kunt doen. Naadloos in zijn visie past het past het gevoel dat toeval niet bestaat. 

Alledaagse Wijsheden

“If you think you are crazy, you’re on the wright way.”

David de Kock

“Menselijke wezens en alles wat leeft zijn rimpelingen in een energieveld dat is verbonden met elk ander ding op de wereld.”

Lynne McTaggert

“Het toeval is het zachte kussen van hen die het goddelijke, het zinvolle en hetgeen de schepselen een bestemming verleent, uit de kosmos zouden willen verwijderen, ten gunste van de geestdodende fabel dat het heelal buiten elke zingeving geheel terloops en absoluut vanzelf tot stand zou zijn gekomen.”

Herbert Fritsche 



Bewustzijnsvisie

‘Samen’, het magische woord in deze corona tijden. Samen moeten we het oplossen. Journalist Hans Goslinga haalt Albert Camus aan die constateerde dat er van plagen te leren valt dat er in de mens meer te bewonderen dan te verachten is. Natuurlijk zijn er de zogeheten coronahufters, maar die worden volgens Goslinga in toom gehouden doordat grosso modo burgers van dit land in confrontatie met een levensbedreigend virus helemaal niet uit een verzameling ‘dikke Ikken’ bestaat, maar juist een sterke behoefte hebben aan een ‘dik Wij’.
Er komen steeds meer veelzeggende en ontroerende verhalen naar buiten. Op mij maakte de bijdrage van de spoedeisende hulp arts Gor Khatchikyan in het programma ‘Op1’ indruk. Hij vertelde over een patiënt van in de tachtig die overvallen was door de coronagriep en die in de ogen van de artsen geen kans op overleving had. Dat zijn moeilijke gesprekken als de patiënt het gevoel heeft nog volop in de maatschappij te staan.
Nogal wat mensen zijn bang voor de dood en dat moet je als arts gevoelvol mee omgaan. Wat drijft ze? Khatchikyan vertelt over zichzelf dat hij een gelovige jongen is, dat hij in God gelooft en dat het de basis is van zijn vertrouwen en van zijn inzet om mensen te helpen. Hij is niet bang voor de dood, “Ik weet waar ik heenga, ik zie dit als mijn missie, het maakt me niet uit wat er verder met mij gebeurt.”
Je zou iedereen zon rotsvast vertrouwen gunnen.
Het is niet zo dat alle mensen zonder godsgeloof bang zijn voor de dood. Maar voor anderen zou het mooi zijn als er los van God en godsdienst een visie op een voortgaand bewustzijn na de dood breed geaccepteerd werd. Dat is geen kwestie van rationele redenering, maar van intuïtief aanvoelen. Het verstand gaat daar vanzelf in mee.

Alledaagse Wijsheden 

“Ik ben blij dat bestuurders hun hoofd koel houden, maar nog blijer ben ik dat verplegers hun hart warm houden.”

Gor Khatchikyan 

“Heb er vertrouwen in dat wat de uitkomst van COVID-19 ook is, je geest in orde zal zijn.” 

Steven Magee



Los van 'instagrammable' zijn

De kans van deze crisis: oefenen in écht alleen zijn. Dat kunnen we niet meer, meldt journalist Maartje Laterveer. Het maakt ons vatbaan voor depressies en burn-outs. Het is de kracht van de corana crisis dat deze sluipende crisis zichtbaar wordt. Door een veelheid van contacten live en via sociale media hebben we het afgeleerd om alleen heel tevreden te zijn. En dat met een snel groeiend aantal alleenstaanden, ook onder dertigers. Niet voor niets wordt er gesproken over het eenzaamheidsvirus
in corona tijd.
Het goed hebben met jezelf, daar wordt niet zelden raar tegenaan gekeken. Natuurlijk zijn er mensen die er razend bedreven in zijn, neem de zeiler die een jaar de wereld overgaat. Er zijn ook genoeg mensen in de wereld die zich senang voelen in hun kluizenaarsbestaan. Ook in Nederland voelt niet iedere alleenstaande oudere met weinig contacten zich pijnlijk afgesloten.
De eenzaamheid dreigt volgens de Vlaamse psychoanalyticus Paul Verhaeghe groter te worden omdat we ons steeds minder verbonden voelen met onszelf. We proberen te voldoen aan de perfectienormen van de sociale omgeving en raken vervreemd van onze eigen verlangens en van de leefwijze die bij ons past. Onze identiteit wordt dan grotendeels ingevuld door verwachtingen van anderen en bijbehorende beelden.
Dus ja, we kunnen in deze crisistijd leren af te dalen in onszelf. Hashtags zoals #metime en zelfhulp- boeken kunnen helpen mediteren, zegt Laterveer, maar zodra die hulpmiddelen erbij komen, “ligt al gauw de kans op de loer dat je vooral heel instagrammable alleen gaat zitten wezen. De echte kunst van alleen zijn leer je eenvoudigweg door alleen te zijn – met de nadruk op zijn.”
Rustig lopen zal beter helpen, met aandacht voor de spullen in je huis of buiten wandelen in de natuur, bewust ervaren wat daar allemaal gebeurt.

Alledaagse Wijsheden 

“De natuur doet niet aan lockdowns, het lijkt voor even alsof er niets aan de hand is in de wereld.”

Twan Huys

“Op korte termijn zal ons welbevinden afnemen, maar ik verwacht dat we op de lange termijn na deze pandemie wat gelukkiger zullen worden. We worden nu gedwongen om te reflecteren over ons leven en onze prioriteiten. De ratrace valt stil, ik vermoed dat de burn-outepidemie behoorlijk zal dalen. Sommige gezinnen worden hechter. Er komt een herwaardering voor vervrouwelijkte beroepen. Ineens beseffen we dat verpleegkundigen en schoonmakers vitaal zijn. Voor het klimaat is dit een zegen. O, en ik verwacht ook een babyboom in 2021.”

Bertus Jeronimus



Verlichting

Het ‘wonder’ van Antony Hopkins bleef nog even hangen. We zoeken vaak naar waarheden. Zo kopte Vrij Nederland een artikel met ‘De waarheid is kwijt. Hoe vinden we haar terug?’ Die algemeen aanvaarde waarheid hebben we echter nooit gehad, het gaat om individuele beleving. Als je inzichten van anderen of de wetenschap klakkeloos als de waarheid aanvaardt, verlies je het contact met je eigen gevoel. Het wonder is een alomvattend fundament.
In dit verband zijn uitspraken van filosoof en romanticus Novalis eind 18e eeuw (blogs 19 & 21/2/’19) relevant. Hij was van mening dat de wereld romantiseren je bewust maakt van de magie, het mysterie en wonder van de wereld. Het is de kunst om in het gewone het buitengewone te ervaren, je kan je zintuigen daartoe ontwikkelen. In de huidige tijd vol zorgen en angst over het corona virus lijkt me dat die houding de nodige verlichting geeft.
Een andere, bekende manier om angst en zorgen te verlichten is je regelmatig afwenden van het nieuws. Want nieuws zet je al gauw aan het denken over gevaren in de toekomst. Wel globaal op de hoogte blijven, maar meer ruimte creëren voor het dagelijkse wonder. Auteur en zakenman Rolf Dobelli is er duidelijk over: “Wat suiker is voor het lichaam, is nieuws voor de geest.”
Innerlijk tot meer rust komen kan ook via de zienswijze van dichteres en sjamaan Kiesha Crowther. Als we onszelf met de overvloedige, altijd aanwezige energie van Moeder Aarde vullen, wat in feite liefdes- energie is, hoeven we haar niet te verliezen aan zorgen. De huidige situatie kun je aan de ene kant ernstig noemen en juist dan is het goed als de lichte kant wordt versterkt.

Alledaagse Wijsheden

“Life must not be a novel that is given to us, but one that is made by us.”

Novalis

“Zoals het water de hemel en de bomen helder spiegelt als het oppervlak niet verstoord is, zo kan the mind alleen een helder beeld van het Zelf weerspiegelen als het rustig en volledig ontspannen is.”

Indra Devi

“Als experiment liet de filosofieleraar ons een half uur nadenken over niets.”

Loesje



Wonder

De lente is aangebroken, voor het oog lijkt de natuur te versnellen, terwijl niet zichtbaar ondergronds natuurlijk juist al heel veel voorbereidend werk is verzet. Van veel mensen wordt nu verwacht te vertragen, voor hoe lang weten we niet, wat alle kansen biedt om innerlijk te versnellen. Jezelf gadeslaan, over het ego, dat bij maatschappelijk werk vaak zo’n grote rol speelt, heenstappen.
Dat geeft rust.
Sluimerende innerlijke krachten worden aangeboord. Geklaag kan verstommen, het gevoel van saamhorigheid, zonder feitelijk contact, groeit. Dit is het micro gebied. Op macro gebied zijn ook waardevolle veranderingen te verwachten, met name betreffende de wereldhandel. Het is zo zichtbaar en voelbaar geworden dat globalisering zonder voldoende aandacht voor haar metgezel de regionali- sering uit de voegen groeit, een monster wordt. De actie ‘Support your locals’, gestart door lokale ondernemers, wijst de goede weg.
Menigeen schrijft, met compassie voor de betrokkenen, over de goede kanten van de crisis. Lex Boon loopt door een leeg Amsterdam en is regelmatig ontroerd. Op de gevel van De Kleine Komedie staat bijvoorbeeld: ‘Lieve stad, even geduld a.u.b.’ Psychiater Witte Hoogendijk valt het gemak op waarmee dingen afgezegd kunnen worden. Deze les zal overspanning en burn-outs kunnen voorkomen. Wat daarbij naar voren komt is de spirituele zoektocht naar zingeving.
Aartswetenschapper Robbert Dijkgraaf constateert dat het geruststellend om te zien hoe de wetenschap zich over de wereld verenigt. De column met zijn lof hierover besluit hij met: “...misschien dat we in deze gedwongen verstilling iets dichter bij de kern van ons bestaan kunnen komen.” Een belangrijk gebaar naar samenwerking tussen spiritualiteit en wetenschap. Veelzeggend is ten slotte de door Stevo Akkerman aangehaalde uitspraak van Anthony Hopkins naar aanleiding van de film ‘The Two Popes’:
“Ik geloof dat er iets achter het bestaan schuilgaat dat een wonder is.”

Alledaagse Wijsheden 

“Met een beetje oefenen gaat een hoge eigendunk onnatuurlijk voelen. Zelfmedelijden verliest zijn aantrekkingskracht en we nemen dingen niet langer enorm persoonlijk.”

Michael Ruiz & Barbara Emrys

“In de landen die het zwaarst getroffen zijn door het coronavirus lijkt na paniek en verdriet een periode van bezinning en reflectie in te treden.”

Tahrim Ramdjan 

“Nu zie je noodgedwongen een spaak in de wielen van de economie. Dat kan niet anders dan heilzaam zijn.”

Daan Roovers, Denker des Vaderlands



Zorg voor al wat is

Leven volgens de wijsheid van de natuur, dat kunnen we tegenwoordig wel gebruiken. Filosofie Magazine redacteur Simon Gusman interviewde de Amerikaanse schrijver Gary Ferguson, die het boek ‘De acht grote lessen van de natuur’ schreef. Dat maakt nieuwsgierig als je om je heen ziet hoe de natuur  fors heeft ingegrepen om haar principes over te brengen.
Ferguson heeft zijn hele volwassen leven doorgebracht in de wilde natuur. We kunnen veel leren van andere levende wezens, is zijn uitgangspunt. Hoezeer ik ook het principe van samenhang en samen- werking aanhang, ze in de wilde natuur tot leven brengen lijkt mij ronduit eng. Dat krijg je alleen maar beschermd in de ‘beschaafde wereld’ hebt geleefd. Maar wat ik goed begrijp is dat een ecosysteem met zoveel mogelijk verscheidenheid het meest veerkrachtig is.
Mooi ook dat mijn centrale interessegebied een essentieel is in zijn visie. Oog hebben voor vrouwelijk- heid, vrouwelijke energie, waarbij hij duidelijk niet spreekt over vrouwen en mannen. In de natuur leerde hij dat zowel de doelgerichte mannelijke energie als de holistische vrouwelijke energie gelijkwaardig zijn en allebei noodzakelijk zijn voor een goede wereld. Zorg dragen voor iedereen en alles op een gelijke manier. We zien dat het in deze crisistijd duidelijker zichtbaar wordt, vorm krijgt
en gewaardeerd wordt.
Waar ik niet in mee ga is zijn verwerping van het individualisme. Door als individu de wildernis in te gaan stortte zijn ideeën over individualisme in elkaar. Maar individualisme is niet het eigenbelang voorop stellen. Natuurlijk is er een samenhang van alle mensen, dieren, planten en dingen. Van ons mensen wordt tegelijkertijd verwacht dat we leren onze eigen identiteit te bewaren door middel van zelfreflectie én zorg te dragen voor al wat is. 

Alledaagse Wijsheden

“Het gaat niet om een romantisch idee van terug gaan naar de natuur, maar juist het idee dat we de lessen uit de natuur overal kunnen toepassen. We moeten erkennen dat de wereld zo werkt zoals de natuur werkt. Laten we de wijsheid van de natuur meenemen in ons leven.” 

“De aarde heeft geen geheim plan. Ze is niet tegen of voor ons, maar zal wel proberen het systeem in stand te houden.”

Gary Ferguson



De psyche van de burger bespelen

George Bernard Shaw zei ooit: “Er is slechts één universele hartstocht: angst.” Daar moest ik wel even over denken en ik kwam tot de conclusie dat het klopt. Er is namelijk slechts één universele kracht en dat is liefde. Om die liefde te leren kennen, je ervan bewust worden, heb je de tegenhanger nodig: angst. Licht leer je niet kennen als er geen donker is. Voor het hartstochtelijke streven naar een groei in liefde is de angst onontbeerlijk. Maar of dit ook Shaw’s uitleg is, blijft de vraag. 
In deze coronatijd zou je veel angst kunnen verwachten, maar het valt volgens mij wel mee. Misschien is de hamsterwoede een uitdrukking van angst, maar die woede ebt ook wel weer af. Neale Donald Walsch heeft als uitgangspunt dat we alleen bang zijn, als we ons nog ergens aan kunnen vastklampen. “Wie niets te verliezen heeft, wordt dapper.” Nu, iets te verliezen hebben we wel in dit rijke, relatief goed georganiseerde land, maar die angst bespeur ik niet in grote mate.
Premier Rutte deed in zijn toespraak voor het volk zijn uiterste best om zonder te baggataliseren de angst niet op te zwiepen en slaagde daar goed in. De ernst van de situatie niet onder stoelen stekend straalde hij vertrouwen uit. En juist vertrouwen is de kracht die sterker is dan angst. Maar er zit ook een schaduwkant aan volgens filosofe en arts Marli Huijer. Als je als overheid deze technieken cultiveert, kun je dus bij een volgende uitbraak de psyche van de burger bespelen en tornen aan vrijheden. Dat kan ten koste gaan van bewegingsvrijheid en vriendschap. Vervolgens relativeert ze het doodgaan van ouderen (derde citaat hieronder) en wat dat betreft val ik haar ten volle bij.

Alledaagse Wijsheden

“Angst is ook een motivatie om niet te doen wat je eigenlijk wel heel graag wil.
Bepaalt dit gevoel jouw leven, dan mag jij jezelf meer liefde  geven.”

D.A.L.M visie

“Moed is niet de afwezigheid van angst. Moed betekent angst voelen en toch je hart volgen.”

www.lichtophethart.nl

“Daar komt bij dat griep tegenwoordig de old man's friend is geworden, zoals eerder longontsteking dat was: het virus zorgde voor een zachte dood. Maar de kans dat je van iets heel gewoons nog dood kunt gaan, wordt steeds kleiner.”

Marli Huijer



Alles omvattend credo

(vervolg)

We worden dus met onze neus op de feiten gedrukt: we zijn volstrekt onderdeel van de natuur, het is één groot ecologisch systeem, er is sprake van één alomvattende samenhang. Dan is het zonneklaar dat we moeten samenwerken voor een optimaal resultaat. Een virus bestrijden, het leven zuur maken, uitspraken die de laatste dagen voorbij kwamen, weerspiegelen dan een negatieve houding. Ook Trump begeeft zich op oorlogspad als hij alle Amerikanen voorhoudt: “Het virus zal geen schijn van kans hebben tegen ons.”
Als in je lichaam één onderdeel zich veel meer toe eigent dan de rest, lijdt het hele systeem eronder. ‘De uitbraak van het coronavirus treft Europa recht in het financiële hart’ kopt de krant. Dat financiële hart heeft zich kennelijk disproportioneel veel toe geëigend. Natuurlijk wisten we dat al wel, maar de nadruk op groei is onverminderd doorgegaan. Ook nu is de bezorgdheid nog sterk gericht op de economie, op een mogelijke recessie en veel minder op drastische veranderingen in de financiële sector en de arbeidsmarkt.
Spiritueel coach en auteur Gregg Braden trekt al jaren de wereld over met de boodschap dat de meest basale regel van de natuur niet competitie is, maar samenwerking en harmonie. Het is een andere manier van denken. Als samenwerking de essentie is, vraag je je vanzelf af: hoe kan ik meewerken. Zijn goede nieuws: je kunt op elk moment van elke dag beginnen met anders denken. In plaats van wat haal ik eruit, kun je jezelf afvragen wat je kunt toevoegen.
Gregg vindt dat Darwin ons op het verkeerde been heeft gezet met zijn ‘survival of the fittest/strongest’. Dat suggereert dat je voor jezelf en directe naasten moet vechten en dat levert hoe dan ook macht, competitie, conflict en verliezers op. Alles omvattende samenwerking is zijn credo. 

Alledaagse Wijsheden

“Als de natuur de vijand van de mens wordt, is dat alleen omdat de mens haar wetten niet begrijpt.”

Eva Pierrakos

“Als we de grote wereldproblemen willen oplossen, maar ook de problemen in onze eigen familie en relaties, moeten we ons gaan richten op de werkelijke regel van de natuur. En de werkelijke regel van de natuur is samenwerking. Het is veel logischer om in harmonie met de natuur te werken, dan tegen haar in te gaan – maar dat laatste is wel wat we de laatste honderd jaar hebben gedaan.”

Gregg Braden



Bagatelliserende geesten

“De uitbraak van het coronavirus treft Europa recht in het financiële hart”, aldus journalist Peet Vogels. Een economische crisis ligt op de loer, wereldwijd verdampten in een week tijd nogal wat dollars aan beurswaarde (een 6 met 12 nullen). Paniek alom (banken, luchtvaart- en oliemaatschappijen). Een belangrijke levensles is echter dat chaos om verandering vraagt, het is vooral een uitdaging om een systeem creatief te verbeteren. Met ‘aangeslagen in de touwen hangen’ kom je niet veel verder en de schuldige aanwijzen, onder andere het coronavirus, helpt al helemaal niet.
De angst voor tekorten groeit. Arts-onderzoeker Emma Bruns durft in een buitengewoon interessant artikel de stelling aan dat angst weliswaar een slechte raadgever heet te zijn, maar dat hij in praktijk
de enige is die onze bagatelliserende geesten in kan dammen. Zij doelt daarbij op klimaat- en natuur- problemen. De virussen trekken aan de noodrem “om een probleem op te lossen dat ons schuifelend
de nek omdraait.” Dit lange termijn probleem gaat veel verder dan een “niet al te dodelijk maar wel besmettelijk virus”.
We leven in een tijd waarbij één soort genoeg hersenen heeft, de mens dus, om roofbouw te plegen
op de rest, aldus Bruns. We storten ons op korte termijn problemen en schuiven het klimaat en de verarming van de biodiversiteit op de lange baan. En ja, de uitspraken van de economen die Vogels sprak getuigen daarvan. Snel het virus indammen en dan weer streven naar economische groei, nog meer groei.... En vooral ook de vliegtuigen weer vol zien te krijgen....
Het coronavirus kan behalve veel zorgvuldiger omgaan met de natuur ook helpen om nu echt werk te gaan maken van het verminderen van de materiële ongelijkheid in de wereld. — Wordt vervolgd 

Alledaagse Wijsheden 

“...het besmettelijke virus; een concreet probleem met gevolgen op de korte termijn dat de heersende soort een spiegel voor zal houden en hem zal dwingen tot nederigheid naar zijn medebewoners op deze aarde. Een tegenaanval van de natuur die sneller viraal gaat dan welk fragment van Yolanthe dan ook.”

“De corona, de kroon, werd in het Romeinse  rijk overhandigd aan iemand voor bewezen diensten. Mede namens de panda en de zomerbij — die naam lijkt me geheel terecht.”

Emma Bruns



Gewoon gelukkig zijn

De coaches Judith Flapper & Arjen Houterman stellen de vraag: ‘Accepteer je de erfenis of niet?’ Het gaat daarbij niet om geld, maar om eigenschappen. We zijn geneigd om onszelf of anderen eigen- schappen toe te dichten die van een van de ouders zijn geërfd. Zo bezien lijkt het er dus op dat je weinig te kiezen hebt, die eigenschappen liggen vast. Maar nee, het duo Flapper / Houterman is van mening dat je wel degelijk ‘nee’ kunt zeggen tegen deze erfenis.
Deze twee levenspartners ontwikkelden een mensbenadering waarbij twee soorten eigenschappen onderscheiden worden, namelijk aangeleerde en aangeboren eigenschappen. De laatste horen bij jouw unieke zijn, bij wat je hier komt doen op aarde. Ze gaan over je persoonlijke missie en worden daarom ‘missie-eigenschappen’  genoemd. De aangeleerde eigenschappen leer je van je omgeving, waarbij ouders een grote rol kunnen spelen. Je houdt jezelf ermee overeind, maar dat wil niet zeggen dat je
er steeds blij mee bent. Als je bijvoorbeeld een doorgeschoten pleaser of ruziezoeker bent, kan dat je persoonlijke missie behoorlijk in de weg staan.
Deze aangeleerde eigenschappen noemen de auteurs ‘drijfveren’. Dat woord spreekt me in dit verband minder aan. Ik herken heel goed het verschil tussen de twee soorten, maar voor mij hebben drijfveren juist alles te maken met mijn missie. Als ik er helemaal voor ga, ook in een flow kan raken, ervaar ik dat als sterke drijfveren waarop ik vaar. Het aangeleerde gedrag zou ik liever ‘richtlijnen’ noemen. Die kun je ook weer loslaten of verminderen.
De coaches gebruiken hun heldere en behulpzame visie om mensen zich bewust te laten worden van hun eigen waarheid. Ze schreven er een boek over: ‘Leven in balans, en gewoon gelukkig zijn’.

Alledaagse Wijsheden 

”Hoe kom je bij die missie en hoe zorg je ervoor dat je jouw missie-eigenschappen een hoofdrol geeft? Dat heeft alles te maken met bewustzijn. Hoe bewuster je in het leven staat, hoe meer je je ook bewust wordt van eigenschappen die eigenlijk helemaal niet bij je horen. Het goede nieuws is dat je deze eigenschappen, omdat ze (ooit) zijn aangeleerd, ook weer kunt afleren.

“Nu de vraag waar het allemaal om draait: durf jij het aan? Ondanks dat die eigenschappen toch wel een bepaald gevoel van vertrouwdheid en misschien zelfs veiligheid met zich meebrachten? Durf jij je er los van te maken door de erfenis simpelweg niet te accepteren?”

Judith Flapper & Arjen Houterman



Benauwd gedachtegoed

Is het wenselijk om in je dagelijks leven een sterk gevoel voor recht en onrecht te hebben? Geen gemakkelijke vraag, recht en onrecht zijn geen vastliggende grootheden, waarden kunnen heel verschillend zijn. Maar enig kader, met compassie voor de ander, is wel nodig. Met dit antwoord is wetenschapper Scott Barry Kaufman het kennelijk niet eens. In de test die hij ontwikkelde geldt dat hoe sterker je je eigen rechtsgevoel inschat hoe meer punten je scoort.
Verderop komt in Psychologie Magazine hoogleraar sociale psychologie en rechtswetenschap Kees van den Bos aan het woord. Hij vertelt zelf een sterk rechtvaardigheidsgevoel te hebben, hij is er blij mee. Je bent volgens hem goed af als je uit een gezin komt met hoge waarden. Hoezo? Zijn die algemeen aanvaard, ben je niet gedoemd om van de ene in de andere teleurstelling te vallen? Voorbeeld: beloftes moet je altijd nakomen, vooral ook jegens kinderen. Hoezo? Is het niet goed als kinderen ook leren omgaan met veranderingen in situaties en met de inconsistenties van het leven? Nee, vindt Van den Bos, dan hechten ze niet veilig.
“Rechtvaardigheidsgevoel is goed voor jezelf, het werkt als een rem op ongewenst gedrag.” Zijn voorbeelden geven mij juist het gevoel dat je vrijwillig in een gevangenis gaat zitten, authenticiteit verliest. Bovendien kan zelfbenoemd onrecht je verhinderen je eigen aandeel in de situatie te onderzoeken. Neem zijn voorbeeld van twee partners die afgesproken hebben nooit vreemd te gaan
(op zich al een gevangenisafspraak) en een van de twee doet het toch in het geheim. Dan voel je je behalve gekwetst en vernederd ook onrechtvaardig behandeld, volgens Van den Bos. Adieu zelfgevoel, kom binnen slachtofferschap.
Laat Kees van den Bos op de foto nu een hele vrolijke uitstraling hebben, die helemaal niet past bij zijn benauwde gedachtegoed.

Alledaagse Wijsheden

“Wanneer de weg niet recht is of gaat zoals we verwachten, dan is dat misschien on-recht, maar het pad brengt je wel dat wat je nodig hebt om verder te ontwikkelen.”

Inner Treasure

“Het is niet verbazingwekkend dat onze principes – ons geleerd door het gezin en de cultuur waaruit we komen – ons vaak tegenhouden en ons geluk beperken. Door ze te volgen, schrijven we onze eigen grondwet en voeren we onze eigen straffen uit. We vallen onszelf aan, halen onszelf naar beneden en ondervinden de emotionele pijn daarvan. (...) Door onze eigen regels ter discussie te stellen, kunnen we de vrijheid genieten om eerlijk en oprecht te handelen en te reageren.”
Don Miguel Ruiz & Barbara Emrys 

“Wees een getuige, geen rechter. Focus op jezelf, niet op anderen. Luister naar je hart, niet naar de massa.”

Rumi



Religieus bewustzijn

Tussen de non-stop corona berichten is het prettig om Fokke Obbema weer tegen het lijf te lopen in de krant. Begin van dit jaar had hij Volkskrant lezers voorgelegd om bij zichzelf een interview af te nemen met als eerste vraag: ‘Wat is voor jou zinvol leven?’. Hij nodigde hen uit hun tekst op te sturen (blog 10/1). Het leverde ruim vierhonderd inzendingen op. Een jury waarin ook Obbema zat koos de tien beste verhalen uit.
De bijdrage die het goud in de wacht sleepte is interessant en mooi. Willem Marcelis (71 jaar) start zijn verhaal als 18-jarige jongen die in een examenzaal zit met een magnifiek uitzicht over de Rijn die gezapig langs de Wageningse berg stroomt. Gelijk heeft hij mijn aandacht, want dat uitzicht is me zeer vertrouwd. De overdenking die hij eraan koppelt is spiritueel. Een druppel die zich mengt in een rivier, waarvan de loop door hindernissen zoals een berg wordt bepaald, die in de Noordzee stroomt, oplost in een grote massa waardoor zijn identiteit verloren gaat.
In dat laatste kan ik niet meegaan, waarom zou zijn identiteit verloren gaan als hij zijn vorm verliest. Die identiteit is niet materieel, die kan doorgaan in een andere dimensie. Zoals in menselijke termen de ziel dat doet na de dood. De zin van het leven is voor Marcelis: ‘er zijn voor de ander, met respect voor de ander en daarmee met respect voor jezelf’. Dat beeld van de stromende rivier hielp hem in zware tijden, de ziekte van zijn dochter, de dood van zijn vrouw. Door zijn verhaal heen zijn liefde en verbondenheid leidende principes. Hij behoort niet tot een kerkgenootschap, maar zijn levensvisie getuigt in mijn ogen wel van een diep religieus bewustzijn. 

Alledaagse Wijsheden

“Hij (de 18-jarige jongen) bedenkt dat het leven in datzelfde beeld is te vangen: een stroom in de tijd die na een beetje toeval en veel hindernissen uiteindelijk oplost in iets oneindigs. Eigenlijk, bedenkt hij, is die rivier alleen maar rivier dankzij die hindernissen, zonder hen zou hij niets zijn.”

Willem Marcelis

“Het veld van het bewustzijn van liefde is er altijd en overal. De enige vraag is: sluiten wij aan?”

Hannah Cuppen



Eerlijk zelfonderzoek

“Hij kende zichzelf. Maar alleen van horen zeggen.” Als dat bij je uitvaart wordt gezegd, heb je in het leven toch wat gemist. Deze uitspraak van S. Laub geeft fraai aan hoe belangrijk zelfonderzoek is, opdat je geen speelbal wordt van anderen. Eerlijk zelfonderzoek, want je kunt jezelf ook goed voor de gek houden. Hoed je voor oordelen, is een veelgehoord advies, voor veelal door de cultuur opgelegde deugden. Ze kunnen je danig in de weg zitten. Carl Jung waarschuwde er al voor dat de verslaving aan deugden evenmin de weg vindt als verslaving aan ondeugden.
Byung-Chul Han hekelt de vrijwillige zelfuitbuiting, die je behoorlijk in haar greep kan houden. Een diep gevoelde vermoeidheid is het gevolg, een mate van routine geeft meer rust. Maar je welbevinden bij een bepaalde manier van leven wordt door anderen afgeraden. Grace Hansen koppelt daaraan het devies: “Don’t be afraid that your life will end; be afraid that it will never begin.” Uitdagingen aangaan is het recept.
Dat staat dan weer op gespannen voet met de overbekende raad van Eckhart Tolle: leef in het Hier en Nu! Hij vindt dat we verdwaald zijn geraakt in doen, denken, herinneren, verwachten. We zijn vergeten stil te zijn, onszelf te zijn, te zijn waar het leven is. Hij wordt hierin gesteund door Cathelijne Filippo. Door werkelijk aanwezig te zijn in het hier en nu, kan de mens loskomen van beperkende gedachten, overtuigingen, patronen en verhalen.
En zo kunnen we heel wat adviezen voor een beter leven op ons pad aantreffen. De kunst is om dicht bij jezelf te blijven, voelhoorns te ontwikkelen voor wat je echt raakt, wat een gevoel van verlichting geeft. Dus ja, dat eerlijke zelfonderzoek blijft uiteindelijk je eigen verantwoordelijkheid.

Alledaagse Wijsheden 

“Vrijheid in verbondenheid is alleen mogelijk als elk van de partners vrij in zichzelf is, zichzelf liefheeft, zichzelf accepteert, zichzelf kan troosten en alleen kan zijn met zichzelf. Op de aardse basis is elk mens alleen.”

Sun van Meijel 

“In zekere zin voelt Zen het leven in plaats van iets over het leven te voelen.”

Alan Watts



Met een lach en een traan sterven

Over de ‘Grote Vijf’ persoonlijkheidskenmerken uit de psychologie, doet Margreet Vermeulen verslag. Vergeleken met de vijf die ik in blog 21/11/’17 vermeldde, zijn er vier overeind gebleven (extraversie, emotionele stabiliteit, openheid, ordelijkheid), alleen verdraagzaamheid is vervangen door vriendelijk- heid. Beide duiden wel op sociaal gedrag, rekening houden met anderen. Een van de samenhangen: extraverte en stabiele mensen scoren hoger op welbevinden.
Voor mij blijft het oppervlaktewerk, weinig diepte. Dat heeft alles te maken met de mangel van de statistieken. De gelaagdheid  van menselijke emoties en ervaringen vallen weg. Dat is dan ook het verschil met de astrologie (vorig blog) waar het juist om de individuele mens gaat, horoscopen zijn complexer, gaan dieper in op de persoonlijke beleving. Als lezer turf je bij de ‘grote vijf’ af wat op jezelf kan slaan, maar je wordt niet echt geraakt.
Met persoonlijke verhalen kun je veel dichterbij komen. Dat heeft journalist Barbara van Beukering goed begrepen, die voor haar boek ‘Je kunt het maar één keer doen’ mensen interviewde. Het is een zoektocht naar de ervaringen met sterven. Van Beukering ziet het als het grootste taboe, er wordt veel te weinig over gepraat. In een geseculariseerde samenleving lijkt alles zo zinloos; alles wat je weet, wat je hebt meegemaakt is weg.
Mijn visie is het niet, je lichaam gaat dood en de ziel gaat door met een schat aan extra bewustzijn, maar haar seculiere aanpak is mooi. De kern die overblijft is wat je hebt betekend voor anderen, open gesprekken voeren over de naderende dood. In ‘Het Tibetaanse Dodenboek’ legt Sogyal Rinpoche  de nadruk op het belang van liefdevolle laatste emoties en gedachten. Van Beukering komt langs niet spirituele weg daarbij in de buurt. “Met een lach en een traan het tijdelijke voor het eeuwige verwisselen, dat lijkt me wel wat.” 

Alledaagse Wijsheden 

“De taal van de wetenschap is kouder dan die van de literatuur, minder geschikt om de menselijkheid van alles weer te geven.”

Thomas Piketty 

“De dood is als een spiegel, waarin de ware betekenis van leven is gereflecteerd.”

“Although we have been made to believe that if we let go we will end up with nothing,
life reveals just the opposite: that letting go is the real path of freedom.”

Sogyal Rinpoche



Horoscoop reflecties

“Een indrukwekkend bewijs van de erbarmelijke subjectiviteit van de mens levert de astrologie, die de loop van hemellichamen op het armzalige ik betrekt.” Én: “Astrologie is een esthetische belediging. Het is een waardevermindering van de sterrenkunde.” Zo’n toon en redenatie geven aan dat de mens persoonlijk geraakt is, in dit geval Arthur Shopenhauer resp. Richard Dawkins. Zij zullen niet openstaan voor astrologische inzichten, ondersteund eigen waarnemingen.
Bemoedigend om in de NRC, geschreven door Jonas Kooyman, te lezen dat onder jonge, hoog opgeleide mensen astrologie populair is. Zij spreken niet over het ‘armzalige ik’, zij laten in positieve zin zien dat de astrologie compleet is toegesneden op jouw leven. Ze zijn niet louter rationeel, veel jongeren hebben behoefte aan perspectief en zingeving. Astrologie past in deze groepen bij zelfhulptrends als yoga en mindfulness.
Obe Alkema (27) vertelt dat je horoscoop soms voelt alsof je praat met een goede vriend. Het helpt je reflecteren op je leven en karakter. Mooi is ook dat deze jongeren op een dieper niveau verbondenheid gaan voelen met anderen. Je wisselt inzichten uit, kunt er met anderen ‘eindeloos over praten’, krijgt meer begrip voor relationele geneugten en problemen. Het bespreken en vergelijken van horoscopen levert ook de nodige verbindende humor op.
Als ik dan ergens anders lees dat de succesvolle Zuidas-advocaat Pieter Riemer ervan overtuigd is dat we op weg zijn allemaal één te worden, dan kan m’n dag niet meer stuk. Hoe meer mensen weten dat we op die weg zijn, hoe zinvoller en liefdevoller het leven ervaren wordt. Jitske Verhulst zegt het zo: “Onze natuurlijke staat is verbinding te voelen, één zijn met het Al, en daar gaan we in en uit, dat is een golfbeweging. (...) Kiezen voor liefde heeft zin en geeft zin.”

Alledaagse Wijsheden

“Een arts zonder kennis van astrologie heeft geen recht zichzelf een arts te noemen.”

Hippocrates

“We are born at a given moment, in a given place and, like vintage years of wine, we have the qualities of the year and of the season of which we are born. Astrology does not lay claim to anything more.”

Carl Jung 

“Ik geloof niet in astrologie; ik ben een boogschutter en wij zijn sceptisch.”

Arthur C. Clarke



Mensenwerk

Filosoof Jan Drost is het grondig oneens met Simone van Saarloos, die voor polyamorie pleit en betoogt dat monogame liefde een ‘drama’ is. In zijn ogen riekt dat model naar een neoliberale onderneming: geen sociale zekerheid, geen vaste contracten, we moeten allemaal zzp-er zijn. Zij bezwaar is vooral dat ze van haar model de standaard maakt. Daarin geef ik hem gelijk, mensen zijn zo verschillend. Maar laat diezelfde Drost nu eerder in het gesprek met Elma Drayer hetzelfde doen.
Na een periode van intens liefdesverdriet, keert deze filosoof zich tegen het hedendaagse ideaal van de autonome mens. Afhankelijk zijn is in de liefde onvermijdelijk, durf in de liefde afhankelijk te zijn, dat is echte vrijheid heeft hij ontdekt. Oftewel, dat is zijn standaardmodel dat hij echte vrijheid noemt. Hij heeft duidelijk de voorwaardelijke liefde op het oog, een liefde waarbij hij er vanuit gaat dat je je echt aan iemand hecht. Dat je hoopt dat je altijd bij elkaar blijft. Als je dan toch uit elkaar gaat, “moet je jezelf bijna letterlijk losscheuren. Dus dan voel je je ongelooflijk eenzaam.”
Maar juist die hoop en dat hechten zijn geen essentie van liefde. Na een scheiding hoeft de liefde ook niet verdwenen te zijn. (De titel van zijn boek luidt: ‘Als de liefde voorbij is’) En je zal ze de kost moeten geven, de mensen (meer vrouwen dan mannen) die vooral opluchting voelen na een scheiding. Begrijp me goed, ik vind de ervaringen en gevoelens van Drost volstrekt authentiek en legitiem, maar om daar een filosofische theorie voor alle mensen, voorzien van een zwaar aangezet advies, aan te verbinden, vind ik wat ver gaan. En zo zie je maar weer, ook filosofie is mensenwerk.

Alledaagse Wijsheden

“Je bent pas vrij als je je realiseert dat je nergens bij hoort – dat je overal bij hoort – op geen enkele plek.” 

Maya Angelou   

“We must learn that detachment from others is the first step towards total love or reflect on them. (…) After initial detachment comes the truly complete connection bound by love and learning, acceptance and change.” 

Diane Cirincione



De liefde van je leven

Valentijnsdag, laten we de liefde vieren en dan een andere dan die van mens tot mens. Een goede kandidaat is je eigen lichaam! Het is het huis waarin je wonen mag, zonder dat lichaam kun je niet op aarde leven. Dus een enorme dankbaarheid en liefde voor je lichaam is uiterst terecht. De schoonheid ervan hekelen, of in tijden van gebreken de strijd ermee aangaan, is uiteraard contraproductief. Sjamaan Ilonka Heideveld stelt dat de natuur het goede voorbeeld geeft. Ook met een gebroken tak is een boom mooi, alles is zoals het is. Van de natuur kunnen we leren dat wij onvoorwaardelijk mooi zijn. Laten we en passant ook de liefde voor de natuur vieren.
Het meest expliciete en hartverwarmende verhaal over het lichaam dat ik ooit las, is te vinden in het boek ‘De drie vragen’, geschreven door Don Miguel Ruiz en Barbara Emrys. Hun uitgangspunt is dat
je lichaam de liefde van je leven is. “Er is geen loyalere vriend, of intiemere partner, en die zal er ook nooit zijn.” Maar het wordt ons niet geleerd om onvoorwaardelijk van ons lichaam te houden en dat is een gemis. Schoonheids- en gezondheidstrends komen en gaan. Luisteren naar ons lichaam, los van alle adviezen die om ons heen fladderen, is een vak apert.
Liefde is geen emotie, maar levenskracht en aan levenskracht kun je geen voorwaarden stellen. Voorwaardelijke liefde, de regel bij de romantische liefde, is volgens de auteurs een verkeerde interpretatie van liefde. “Onvoorwaardelijk van jezelf houden kan de grootste scheidingen in je wereld herstellen.” De belangrijke kers op de taart: “Iedereen voelt zich goed bij mensen die oprecht van zichzelf houden.”

Alledaagse Wijsheden  

“We creëren allemaal de werkelijkheid die we denken te verdienen, maar ons lichaam verdient veel meer dan we het geven. Het verdient bovenal het geluk van een gezonde en vredige geest.”


“Ons lichaam dient ons op een manier die we ons niet kunnen voorstellen. (...) Onvoorwaardelijk van onszelf houden is de definitie van het paradijs.”


Don Miguel Ruiz & Barbara Emrys



Nieuwe ogen

Wereldberoemd, bijna mythisch object, heel slim opgesteld, een zoektocht naar wie je werkelijk bent... Ik ben verbluft, hoe kan zoiets mij zijn ontgaan? Het betreft de vragenlijst van Marcel Proust, opgesteld eind 19e eeuw. Door hem in te vullen, kun je meer zelfkennis vergaren. Ik heb sociologie gestudeerd, met een grote aandacht voor psychologie. Ik heb voor mijn onderzoeken veel vragenlijsten gemaakt. Ik vind het ontwikkelen van zelfinzicht een essentie van de aardse leerschool. Dan had ik er toch op moeten stuiten. Blij dat het alsnog op mijn pad kwam en heel benieuwd bestel ik het boek ‘Vragen van Proust; Meer zelfinzicht met de beroemde vragenlijst’.
Met groeiende verbazing lees ik de inhoud van de ruim dertig vragen. Lievelinskleur, -bloem, -vogel,
-bezigheid, favoriete held(inn)en, droom van (on)geluk, eigen karaktertrek, gewenste eigenschap bij vrienden, etc. Er ontgaat mij kennelijk iets, in mijn ogen blijft het allemaal nogal aan de oppervlakte, ik krijg een ‘kleren van de keizer’ gevoel. Tien ‘inspirerende Nederlanders’ hebben de vragenlijst ingevuld. De meesten leerde ik echt niet beter kennen. Neem: ‘Hoe wil je sterven?’ Graag zachtjes in de slaap kwam regelmatig langs.
Voor mij wordt zelfkennis vooral verkregen door in je energieveld een neutrale observator te nestelen, die je gedachten en emoties volgt, analyseert, zonder moreel te oordelen. Het is een continu proces, geen feiten die nogal cultuurbepaald kunnen zijn. Dat Proust de vragenlijst als tiener en als vroege twintiger opstelde, bedoeld als vriendschapsspel, maakt hem begrijpelijk. Dan is hij leuk. Pas na zijn dood werd hij herontdekt en om voor mij onduidelijke redenen legendarisch. Het zal niet de bedoeling zijn geweest van de auteur die ooit, waarschijnlijk als dertiger of veertiger, zei: “De echte ontdekkings- reis bestaat niet uit het zoeken van nieuwe vergezichten, maar uit het hebben van nieuwe ogen.”

Alledaagse Wijsheden

“Wat betekent jezelf besturen? Het betekent dat je verantwoordelijk bent voor je eigen gedachten
en je eigen reacties. Dat je weigert om blind door het leven te gaan, precies zien hoe het is en niet alleen maar wat je wilt zien.”


“Ieder mens is een essentieel onderdeel van het lichaam mensheid en daarom is je persoonlijke ontwikkeling belangrijk. Ze doet ertoe. Hoe mensen zichzelf van binnen besturen, is ook aan de buitenkant te zien.”


Don Miguel Ruiz & Barbara Emrys



Gaat henen....

(vervolg)

We hebben verhalen nodig, betoogt Harari. De grootste kracht van de mensheid is volgens hem grootschalige samenwerking is. Neem bijvoorbeeld de piramiden, de atoombom, de maanlanding. Hoe krijg je zoveel mensen zover om samen te werken? Daar is maar één antwoord op: “Je vertelt mensen een verhaal en krijgt ze zover dat ze erin geloven.” Dat is ook het fundament van politieke ideologieën, godsdiensten; het is de basis voor menselijke macht, aldus Harari.
Later in het interview bespreekt hij een voorbeeld van technologische gevaren: de aanstormende mogelijkheid om met een machine je seksuele voorkeur van je gezicht af te lezen. Heel onheilspellend in een land waar de doodstraf op homoseksualiteit staat. Zelf is hij homoseksueel, voegt hij eraan toe en zegt het onbegrijpelijk te vinden dat zoveel godsdiensten, naties door de eeuwen heen homo- seksualiteit bestreden en verboden hebben. Totaal krankjorum vindt hij dat, daar zit geen enkele ratio achter. Welke God zou verbieden dat mensen elkaar liefhebben?!
Ontwaar ik hier een blind vlekje op basis van zijn betrokkenheid bij het onderwerp? De man die de kracht van verhalen zo goed verwoordt, kan toch bedenken dat in religies ook de duivel uitgevonden is. Voorts dat verhalen over seksualiteit maatschappelijk relevant waren om je van genoeg nakomelingen te verzekeren. Ook het huwelijk had zijn verhaal: ‘Gaat henen en vermenigvuldigt u.’ Mind me, verhalen over de milieu voordelen van vergaande geboortebeperking zullen de komende jaren in de westerse wereld aanzwellen.
Historisch Nederlandse letterkundige Herman Pleij  is een meester in het verhalen vertellen en duiden. Hij stelt dat teksten en verhalen via volksfeesten invloed hadden op het gedachtegoed van gewone mensen. Zijn nieuwste boek ‘Oefeningen in genot’ over de late middeleeuwen zal voor de historisch geïnteresseerden het lezen meer dan waard zijn.

Alledaagse Wijsheden 

“De meeste mensen zitten gevangen in hun eigen verhalen en angsten.”

Don Miguel Ruiz & Barbara Emrys 

“It is hard to do anything kinder for the environment than have fewer children.”

Janan Ganesh



Waarschuwing & Geruststelling

Met pen en papier op schoot zit ik er helemaal klaar voor: Yuval Noah Harari! In het kader van ‘DWDD heimwee: hier is... Adriaan van Dis’ begon de laatste een interview met deze wereldberoemde schrijver. Ik zal in het verleden niet veel meer dan één, hooguit twee blogs gewijd hebben aan een schrijver, bij Harari werden dat er tien! (periode 7/11 t/m 31/12 2017) Daaruit blijkt mijn bewondering voor deze filosoof en ik belicht ook onze verschillen in zienswijzen.
Een interview? Eerst leek het of Van Dis helemaal niet aan bod zou komen, de man is niet alleen een fenomenale schrijver maar ook een dito spreker. Met veel overtuiging legt hij uit dat kunstmatige intelligentie en algoritmes ons beter kennen dan wij onszelf kennen, dat we dicht bij het punt komen
om iedereen continue te kunnen volgen. Hij behandelt technologie als een wetenschappelijke God, maar koppelt daar niet de begrippen liefde en goedheid aan. Dat maakt in een seculiere wereld mensen bang. Overigens is hij zeker geen pessimist, wat mijn vermoeden uit 2017 versterkt dat hij meer weet over hogere krachten. Behalve de enorme positieve mogelijkheden die hij ziet, bijvoorbeeld op het terrein van de geneeskunde, wil hij ons ook waarschuwen.
Gaan de robots mensen verslaan? Nee! Harari ziet anders dan vele onheilsprofeten en science fiction verhalen geen enkele indicatie dat robots of computers op weg zijn om bewustzijn te ontwikkelen. Mensen maken keuzes op basis van gevoelens, technologieën niet. Op de vraag van Van Dis of gevoelens echt iets zijn of alleen een biochemisch proces, antwoordt Harari  stellig dat gevoelens
écht zijn, onvoorspelbaar, terwijl de keuzes van computers berusten op een logisch proces.
Ja hoor, alweer een verlenging, de laatste. Want ik wil alleen nog reageren op zijn ‘verhalen-verhaal’. Dus: Wordt vervolgd 

Alledaagse Wijsheden

“De toekomst is één groot raadsel. We weten niet hoe het over twintig jaar zal zijn. Voor het eerst weet niemand hoe de arbeidsmarkt er dan uitziet. Je weet niet wat je de jeugd moet leren, wat ze straks nodig hebben. Voor veel mensen is dat te complex, laten we teruggaan naar de plek waar we nog wisten waar we waren. Dan krijg je nostalgische fantasieën.”


“We moeten de opkomst van nationalisme en fundamentalisme niet overdrijven. Historisch gezien is er in de laatste jaren wel een kleine golf, maar dat is onvergelijkbaar met hoe het vroeger was. Nationalisme is in Europa veel zwakker dan een of twee eeuwen terug. (...) Suiker is in het Westen veel bedreigender dan de terroristen.”


Yuval Noah Harari



Dear Europeans,

De kogel is door de kerk, een toepasselijke uitdrukking voor het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU. Heel wat brexit-stukken las ik (wie niet, daar kon je niet omheen) en ik verbaasde me steeds meer. Regelmatig hoorde ik ‘leavers’ betogen hoe belangrijk het is om eigen regels te bepalen. In een tot op het bot verdeeld land, waarvan Noord-Ierland en Schotland zich eigenlijk ook nog willen afscheiden, lijkt het me heel moeilijk om tot een consensus over ‘eigen’ regels te komen. Deskundigheid van buitenaf is dan juist gewenst.
Ja, ik vind brexit tragisch, ik kan me de frustratie van de ‘remainers’ voorstellen. Maar de pijn écht meevoelen overkwam me pas na het lezen van een afscheidsbrief aan de europeanen. Trouw nodigde de Britse schrijver Julian Barnes (74) uit om voor de brexitdag zo’n afscheidsbrief te schrijven. Zijn treur en rouw op basis van zijn fascinatie en bewondering voor Europa waren voelbaar.
Hij keek ook kritisch naar het gedrag van Engeland in de EU. Terwijl het land beslist mee wilde doen, gaven Britse politici nauwelijks morele steun aan Europa, het ging vooral om eigen belang. En niemand durfde de waarheid te verkondigen: “dat dit Europa het grootste politieke succes van deze tijd is.” Als Barnes “op deze weemoedige dag” gevraagd wordt een nieuwe voorspelling te doen, is zijn antwoord: “we zullen terugkeren (als jullie ons dan nog willen hebben).” 
Van Peter Brusse, die het boek ‘Ach, Engeland’ schreef, leerde ik dat Engeland en Nederland door de eeuwen heen een lange (zeevarende) geschiedenis delen, zowel in tijden van vriendschap als die van vijandschap. Voor Nederland is afscheid nemen eigenlijk onmogelijk, aldus Brusse. Dus ja, terugkeer van Engeland in de EU willen wij zeker, we zullen het land met open armen ontvangen.

Alledaagse Wijsheden

“Engeland, slachtoffer van zijn eigen geschiedenis, zette eerst een stap in de toekomst, om zich vervolgens toch weer te verschansen in het verleden. (...) Veel van hen die de brexit propageerden en ervoor stemden verwezen naar het glorieuze verleden van 'Brittannië'.” Vervolgens haalt Barnes Ernest Renan aan: “Je geschiedenis verkeerd hebben is eigen aan het natiedom.”


“Het halve land houdt niet ineens op met eurofiel zijn omdat de andere helft heeft besloten zich in het verleden te verschansen. Vanaf vandaag zijn we geen remainers meer, maar returners.”


Julian Barnes



IJsland, Schotland & Nieuw-Zeeland

Klaas Knot (president Nederlandsche Bank) is bij tv-Buitenhof om te praten over de stand van onze economie. Leuk, hij wil nog wel eens zinnig tegendraads uit de hoek komen. Zou hij de heilige economische parameter groei in een ander daglicht plaatsen? Niets daarvan. Het begon al met zijn antwoord op de vraag welk cijfer hij de huidige economie gaf. Een 9! Dat bleek niet te gaan richting consuminderen met een passie voor het milieu. Het groeipotentieel moest verder omhoog door belastingverlaging. Of we alsjeblieft maar willen kopen, kopen, kopen.
Vrolijker nieuws bereikte mij via Esther Bijlo. De relatief jonge premiers van IJsland, Schotland en Nieuw-Zeeland gaan ervan uit dat verontruste burgers om een andere economie vragen. Zij zetten economische groei niet meer centraal. Laat dat drie vrouwelijke premiers zijn. Katrin Jakosbsdóttir maakte bekend dat IJsland de overheidsbegroting gaat baseren op ‘welzijn’ en niet langer op welvaart. De groei van het bbp heeft volgens haar een cyclus van verspillende consumptie en productie opgeleverd die zichzelf in stand houdt. In plaats daarvan heeft ze een kleine veertig indicatoren vastgesteld, waarvan het bbp er maar één is.
De Schotse premier Nicola Ferguson Sturgeon noemt factoren als het welzijn van kinderen, toegang tot natuur, tevredenheid met huisvesting. Het bestrijden van inkomensongelijkheid vindt ze even belangrijk als de concurrentiekracht van de economie. De drie vrouwen hebben zich verenigd in de club: ‘Wellbeing Economy Governments.’ Ik wed dat de Finse premier Sanna Marin (34 jaar, de jongste regeringspremier ter wereld) zich ook bij de vrouwenclub zal voegen. Laten we gauw op zoek gaan naar een vrouwelijke premier, zodat we kunnen meedraaien met een andere manier van economisch denken die de 21ste eeuw zal gaan tekenen.

Alledaagse Wijsheden

“Mensen en de planeet op de eerste plaats zetten.”

Katrin Jakosbsdóttir

“Groei alleen leidt niet tot een fijn land. (...) Ministers die geld willen uitgeven, moeten kunnen aantonen dat ‘het welzijn van alle generaties’ erop vooruitgaat door de uitgave, ook rekening houden met de toekomst dus. Zonder die brede afwegingen geen geld.”

Jacinda Arden (premier Nieuw-Zeeland)



Kruisende wegen

(vervolg)

De derde overeenkomst tussen de simulatiehypothese en religies betreft het leven na de dood. In de gesimuleerde wereld valt alles, inclusief bewustzijn, te herleiden tot informatie, die bewaard kan worden op een soort servers. In het spel sterven we, maar ons digitaal bewustzijn blijft bestaan. Dit komt overeen met de religieuze notie van de onsterfelijkheid van de ziel. Ook kan de informatie verder ‘leven’ in een nieuw personage. Ziedaar de reïncarnatiegedachte. In de huidige computerspelletjes hebben personages ook vaak meer levens waarin zij levenstaken moeten vervullen.
De laatst genoemde overeenkomst is een hiërarchie van God en engelen. Als er een basiswerkelijkheid is, een hoogste schepper of opperprogrammeur, dan is er een hiërarchie van verstrengelde simulaties op tussenliggende niveaus die daarmee verbonden zijn. Dit is bij uitstek ook een kenmerk van vele religieuze visies. Uiterst boeiend allemaal. Wat ik nog wel mis is de centrale plaats van liefde, die zo essentieel is in religieuze richtingen. Hoe hoger in de hiërarchie, hoe meer liefde. Het doel van het levensspel op aarde is het bewustzijn van liefde vergroten en over een doel heb ik in de simulatie hypothese niets gehoord.
Er zijn dus veel wegen die naar hetzelfde principe wijzen en impliciet de eenheid van alles tonen. De wetenschap doet een poging technologie daaraan te verbinden. Dat kun je de materialistische route noemen. Voor de alchemisten was dat de magie. Eind vorige eeuw kreeg de elitaire route ‘Intelligent Design’ royale aandacht. De meer volkse zienswijze die zich verder niet aan een religie wil verbinden is het ‘ietsisme’. Aanvankelijk een door Ronald Plasterk wat laatdunkend bedoelde term, maar alras werd duidelijk dat een groot deel van de bevolking het gevoel had dat er wel ‘iets’ is, een soort natuurkracht of wat dan ook. En zo blijven onze wegen kruisen.

Alledaagse Wijsheden

“Het is of de natuur en ik één zijn en eigenlijk zijn we nooit los van elkaar geweest.”

Anjali Taneja

“Leren we eenmaal vraagtekens bij onze verhalen te zetten, dan krijgen we een idee over wie we niet zijn. Zien we dat, dan kunnen we ons bewust worden van de werkelijkheid. Alles zien vanuit het gezichtspunt van de eeuwigheid.”

Don Miguel Ruiz & Barbara Emrys



Schepper of Opperprogrammeur

(vervolg)

Gevoelsmatig acht ik de kans dat wij hier op aarde de ultieme werkelijkheid beleven domweg nul. 
Maar rationeel beschouwd kom je toch ook tot die conclusie. Wij leven in de dimensie tijd en weten 
ook dat tijd niet bestaat. Dat is dus een van hogerhand gecreëerde gameconstructie. Hetzelfde geldt voor de dood, die verbonden is aan de dimensie tijd. Zonder tijd is er geen dood, hij bestaat niet in de basiswerkelijkheid.
Hans Plets: “... dan zouden we zelf het resultaat zijn van een computersimulatie, ontworpen door wezens waar we zelf niets over weten.” Dat laatste waag ik te betwijfelen. Ja, God, de alles verbindende basisenergie, hoogste intelligentie en pure liefde, die kunnen wij niet kennen. Maar wezens in de basiswerkelijkheid zijn behoorlijk scheutig met hun informatie. Via hoog gekwalificeerde mediums kun je veel te weten komen. En nogal wat mensen zíen engelen om ons heen, zij geven beschrijvingen van deze wezens. Dat past echter niet in het wetenschappelijke denkkader, maar zolang wetenschappers voortgaan op dit veel tragere pad, vind ik alles best.
Dan nu de vier overeenkomsten tussen de simulatiehypothese en veel grote religies die Plets schetst 
op basis van de visie van Virk. De eerste: de wereld is ontworpen door een Schepper. In de simulatie- theorie is de wereld het resultaat van een bewust scheppingsproces, een soort opperprogrammeur of megaquantum computer. Dat is natuurlijk niet de taal van religies, maar wel het beeld van een Schepper die de wereld maakt. De tweede overeenkomst is dat onze fysieke wereld niet de echte werkelijkheid is. Veel religieuze stromingen vertellen ook dat de wereld die wij zien niet echt is, een sluier van illusies die de werkelijkheid voor ons verborgen houdt.  —  Wordt vervolgd 

Alledaagse Wijsheden

“Volgens Kizwan Virk levert de simulatiehypothese de wetenschappelijke onderbouwing voor wat eeuwenoude religieuze tradities ons vertellen. Daarmee is een van de meest intrigerende aspecten van de simulatiehypothese ongetwijfeld dat die vanuit een wetenschappelijk materialistische benadering een concrete invulling geeft aan (vooral oosterse) spiritualiteit.”

Hans Plets

“Wie droomt het verhaal van je leven. Dat doe jij. En als je je leven niet prettig vindt, als dat wat je over jezelf gelooft niet naar je zin is, ben jij de enige die daar verandering in kan brengen.”

Don Miguel Ruiz & Don Jose Ruiz



Goddelijke gamer

Boeiend! Via een intrigerend artikel van Hans Plets heb ik me in de computersimulatie verdiept. Uitvinders en computerwetenschappers, gesteund door theoretisch natuurkundigen en de kwantum- fysica, tornen met volle kracht aan het algemene wereldbeeld. Plets meldt dat ze als troostprijs wel de gesplitste paden van wetenschap, technologie, filosofie en religie weer samenbrengen. Dat vind ik geen troostprijs, dat is een hoofdprijs!!
De basishypothese is dat onze fysieke werkelijkheid, inclusief wijzelf, het resultaat is van een vernuftige computersimulatie. Wij mensen zetten de virtuele werkelijkheid neer in computerspelletjes zoals fortnite en starcraft. De rekenkracht van computers blijft maar toenemen en games worden zo fotorealistisch dat spelers nauwelijks verschil zien met de werkelijkheid. De mens zal met deze technische mogelijk- heden veel werkelijkheden als de onze simuleren.
Dat betekent dat er één echte werkelijkheid is en een groot aantal virtuele werelden. De kans dat wij die echte, basiswerkelijkheid zijn is bijzonder klein. Elon Musk schat hem maximaal 1 op 1 miljard. Dus leven we hoogstwaarschijnlijk in een virtuele werkelijkheid, gecreëerd door een veel grotere intelligentie dan de onze. Prachtig vind ik deze aanvliegroute vanuit de wetenschap die in deze tijd legaal is. De aanvliegroute via mediums en zieners, die vergelijkbare visies hebben, is immers in het algemeen taboe verklaard.
Plato stelde ver voor Christus reeds dat de waarneembare wereld een onvolmaakte afspiegeling is van de ware werkelijkheid. Velen volgden in deze zienswijze. En laten we vooral niet denken onze ontwerper te slim af te kunnen zijn. Die basiswerkelijkheid, die door de culturen heen ook wel God of Allah is genoemd, overtreft onze intelligentie in oneindig hoge mate. Een goddelijke gamer dus. Computer- wetenschapper Rizwan Virk ziet veel religies die in overeenstemming zijn met zijn simulatiehypothese. Plets bespreekt er vier.  —  Wordt vervolgd 

Alledaagse Wijsheden 

“De antwoorden die wij krijgen, hangen af van de vragen die wij stellen.”

Thomas Kuhn

“Als God niet bestond, zou hij uitgevonden moeten worden.”

Voltaire



Duchenne-lach

In 2018 (7/7) repte ik over cursussen charisma, zonder daar verder op in te gaan. Dat ga ik rechtzetten met dank aan Deirdre Enthoven die zo’n cursus onderging. Ze bezocht de Vlaamse charismatrainer Luc Cipers. Hij vertelt dat charisma lang als een aangeboren talent werd gezien. Dat klopt maar ten dele. Het is ook een competentie, de juiste mix van (non)verbale communicatietechnieken. Voor de aantrekkingskracht die je uitoefent op anderen zijn sterk en warm gevonden worden krachtige factoren. En daarbij iets wezenlijks te vertellen hebben, neem Martin Luther King en Oprah Winfey. Dit zijn wel hoog gegrepen voorbeelden, de cursus mikt wat lager.
Een stevige handdruk en oogcontact bij het luisteren naar een ander vallen te leren. Verbaal: gebruik metaforen en humor. Para-verbaal: spreek rustig en ontspannen. Lichaamstaal: wees subtiel in je gebaren en mimiek, maak vloeiende bewegingen. Vocaal: verhef je stem niet, houd hem laag. Visueel: aantrekkelijk zijn helpt, maar vooral verzorgd zijn. Olfactorisch (weer wat geleerd, het draait om het reukzintuig): geen zwaar parfum en zweetlucht. Al met al geen lichte opgaven als het niet reeds vanzelf ging. 
Het leukste vond ik de Duchenne-glimlach. Neuroloog Guilliame Duchenne ontdekte dat de kringspieren rondom de ogen samentrekken bij een spontane glimlach. Daarmee maak je echt contact, stel je de ander gerust en zijn mensen bereid meer voor je te doen. Enthoven oefende erop. Oogconct maken, doorgaan als het eerst niet lukt. Mondhoeken omhoog trekken, ogen iets samenknijpen om ze meer te laten schitteren. (Het klinkt allemaal niet erg spontaan meer...) Ja, het wérkte.  De eerst wat norse cassière prees haar oorbellen en zwaaide haar bij het weggaan na. Tijdens een interview met een hoogleraar ontwikkelingspsychologie heeft ze verder geoefend, de man werd er duidelijk erg vriendelijk en behulpzaam van. Ik glimlach spontaan om deze trukendoos.

Alledaagse Wijsheden

“Charisma is het perfecte mengsel van warmte en vertrouwen.”

Vanessa Van Edwards

“Charisma is niet alleen ‘hallo’ zeggen. Het is stoppen met wat aan het doen bent om ‘hallo’ te zeggen.”

Robert Brault

“Charisma is een glinstering in mensen die je niet met geld kunt kopen. Het is een onzichtbare energie met zichtbare effecten.”

Marianne Williamson



Cohesie en Integratie

‘U en ik, wij zijn migranten’ kopt NRC. Aan het woord is publicist Kiza Magendane. Een quotum voor migranten, zoals het CDA overweegt, vindt hij gevaarlijk, want geen enkele grond behoort één mens toe. Hij verwijst daarbij naar een bekende uitspraak van Jean-Jacques Rousseau (eerste citaat). De mythe van deze tijd is volgens Magendane dat mensen wortels hebben. Maar we zijn geen planten, we kunnen ons verplaatsen, we kunnen overal opgroeien. Nu bepaalt je geboorteland, waar je bij toeval geboren bent, grotendeels wat voor mens je wordt. Dat vraagt een grote morele prijs, de geworteldheid strookt ook niet met onze elastische, op vrijheid gerichte tijdgeest.
Magendane heeft weinig oog voor de betekenis van sociale cohesie. Wie dat in al te grote mate had, was de afgelopen zondag overleden Roger Scruton. Deze  bekende conservatieve filosoof benadrukt dat mensen gehecht zijn aan eigen grond, tradities, gemeenschap. Begrippen als aarde of mensheid zijn te abstract. Verantwoordelijk omgaan met de natuur kun je alleen bereiken door duidelijk te maken dat het om eigen land, dorp of stad gaat, tekent Leonie Breebaart op. Massa-immigratie vond Scruton een groot gevaar en links verweet hij oikofobie.
Beider visies staan lijnrecht tegenover elkaar. Ik voel me het meest verwant aan de gedachtegang van Magendane. Mijn uitgangspunt is echter niet dat het volstrekt toeval is waar we worden geboren, de ziel en het grote kosmische plan spreken ook een woordje mee. Dat zorgt voor een bepaalde samenhang in een groep, een maatschappij. Een klein stukje Scruton mag er dus wel bij. Tot het kosmische plan behoren echter óók geleidelijke wereldwijde integratie en lessen in compassie. Van het CDA zou je verwachten dat het laatste met alle inzet wordt nagestreefd. 

Alledaagse Wijsheden

“De eerste man die een stuk grond omheinde en zei: ‘Dit is van mij’, en mensen vond die naïef genoeg waren om hem te geloven, deze man was de ware oprichter van de burgermaatschappij. Van hoeveel misdaden, oorlogen, moorden, ellende en verschrikkingen zou de mens bespaard kunnen zijn gebleven als iemand toen was opgestaan en naar zijn medemensen had geroepen: ‘Luister niet naar die bedrieger, je dagen zijn verloren als je vergeet dat alle vruchten der aarde van ons allen zijn en de aarde van niemand.”

Jean-Jacques Rousseau

“In naam van onze nationale grenzen en de verzorgingsstaat worden mensen in detentiecentra gestopt. In naam van de verzorgingsstaat mogen mensen verdrinken. In naam van de nationale verzorgingsstaat hebben wij compassie en intermenselijke solidariteit in de prullenmand gegooid.”

Kiza Magendane



Techniekpaniek

Bij de voorop lopers als het om nieuwe technologie gaat, zul je mij niet aantreffen. Als het niet wezenlijk iets positiefs toevoegt aan mijn leefwijze (high tech koffiezetapparaat), dan omzeil ik het graag. Als het wel heel handig lijkt te zijn (internet, routeplanner, iPhone) ga ik na een tijdje met de meute mee. Maar ik lijd ook niet aan een apocalyptische angst voor technologie die door journalist en theoloog Ralf Bodelier in Filosofie Magazine wordt gesignaleerd.
Tenminste, dat denk ik. Maar Bodelier weet wel aannemelijk te maken dat die angst diep in ons denken zit verankerd, onheilsprofeten die ons waarschuwen tegen techniek zijn van alle tijden. Onheilsbood- schappen verkopen volgens hem veel beter dan geruststellende verhalen. Vertel mij wat, kijk naar het nieuws (wat ik zo min mogelijk doe). Maar heilsboodschappen willen toch ook wel leuk scoren, zoals
‘De meeste mensen deugen’ van Rutger Bregman.
Mooi is wel dat Bodelier vier patronen ontdekte waarop doemdenkers steeds terugvallen. Dat is nuttig, dat schept orde en vermindert de angst. Ten eerste: het loopt onherroepelijk fout als we niet alles op alles zetten om het recente gevaar te ontmantelen. Ten tweede: iedere onheilsprofeet schijnt te claimen dat er geen historisch vergelijk mogelijk is. En dat was dus ook met de ontdekking van vuur, het schrift, de trein, enzovoort. Ten derde: voortzetting en uitvergroting van huidige uitdagingen naar rampen in de toekomst.
Ten slotte: de verdediging van het voorzorgsprincipe. We hadden er nooit aan moeten beginnen, je moet geen technologie op de markt brengen waarvan je de gevolgen niet kan overzien. Tja, misschien hadden we ook nooit aan het vliegtuig moeten beginnen en met dergelijke voorbeelden kun je ver teruggaan. Interessant vind ik de vraag hoe Bodelier zijn visie op de techniekpaniek projecteert op discussies rond klimaat en milieu.

Alledaagse Wijsheden

“Uiteindelijk leidt apocalyptisch denken tot niets anders dan stilstand en een alomvattende passiviteit. Want dat is de ultieme consequentie van het voorzorgbeginsel: speel op veilig en doe nooit iets voor de eerste keer.”

Ralf Bodelier 

“Technologie is gewoon ons noodlot. De mens is altijd al een technologisch wezen geweest en moet de technologische conditie van ons bestaan aanvaarden.”

Peter-Paul Verbeek 



Zinvol leven?

Fokke Obbema laat weer van zich horen. Na de afronding van zijn project om mensen te bevragen naar de zin van het leven op aarde (in verschillende blogs '18/'19 beschreven). De nieuwe vraag: ‘Wat is voor jou zinvol leven?’ Volkskrant lezers kunnen hun privé verhaal opsturen en Obbema trekt er weer op uit om wekelijks een lezer aan het woord te laten.
Boeiend, maar wat is precies het verschil tussen ‘de zin van het leven’ en ‘zinvol leven’? Het lijkt me toch dat die twee nauw verbonden zijn, in elkaars verlengde liggen. Als je, zoals ik, de zin van het leven een toename van bewustzijn van liefde vindt, dan is een zinvol leven dat je diep van binnen voelt dat je, uiteraard met vallen en opstaan, daarmee bezig bent. Je gaat mee met die stroom, lukt dat niet dan word je depressief.
Er waren genoeg mensen die zeiden dat het leven op aarde geen enkele zin heeft. Zinvol leven wordt dan een stuk moeilijker uit te leggen, wat dus ook in het verlengde van het antwoord op de eerste vraag ligt. Direct in het eerste interview van deze week was de nieuwe vraag al een probleem. De Vlaamse filosofe Katrien Schaubroeck reageerde erop dat ze liever praat over wat een ‘goed leven’ is. Dat is in haar ogen wanneer iemand probeert een moreel goed mens te zijn, iemand die deugden als eerlijkheid, vriendelijkheid, altruïsme nastreeft.
Mooi natuurlijk, maar dan bepaal je dat goede leven wel voor iedereen, terwijl de vraag zeer persoonlijk is bedoeld. Haar kritiek dat bij het zinvolle leven de nadruk ligt op wat je onderneemt, de projecten die je vormgeeft, deel ik niet. Later zet ze dat in mijn ogen weer recht, getuige het eerste citaat hieronder.

Alledaagse Wijsheden

“Het probleem van zelfkennis is dat je zowel het object als het subject van onderzoek bent. En dat je ook nog iets dynamisch onderzoekt (...) Wat we vooral willen is innerlijke rust. Daarmee bedoel ik niet een gezapig leventje, er mag vuur en gedrevenheid in het bestaan zitten, zeker. Maar je wilt een focus op wat je werkelijk belangrijk vindt. Daarvoor moet je zowel de buitenwereld opzoeken als in jezelf afdalen.”

Katrien Schaubroeck

“Lange termijngeluk kan niet gevonden worden in een materieel voorwerp, doel of een materiële staat. Het schuilt in de reis, op weg naar het bereiken van je visie, in het doen van dingen die voor jou zin hebben.”

Petr Ludwig



Nieuwe stoïcijnen

Hij is me ontgaan, een nieuwe trend, terwijl ik daar toch wel gevoelig voor ben. Misschien komt het omdat hij in zijn originele vorm al duizenden jaren oud is. Het gaat om de waarde van een stoïcijns leven. Mocht je nog om goede voornemens voor dit jaar verlegen zitten, dan is je beter voelen uit de mode en gaat het om een beter mens zijn, te streven naar de beste versie van jezelf, meldt Hiske Verspille. Een voornemen voor het hele decennium zou overdreven zijn, daarvoor is de mensheid veel te vernieuwend creatief.
Mensen die dit pad volgen worden de ‘nieuwe stoïcijnen’ genoemd. Zij beschouwen als het enige echt goede: handelingen en gedachten navolgen van deugden. Dat zijn: praktische wijsheid, rechtvaardig- heid, durf, zelfbeheersing. Bij de laatste kan ik me wel veel goeds voorstellen, de eerste drie zijn wel afhankelijk van de invulling van het begrip. De visie wordt weerspiegeld in de wereldberoemde uitspraak van Epictetus (zie citaat bij Algemene Wijsheden van 17/12 j.l.).
Het behelst een sterke nadruk op eigen verantwoordelijkheid. Vooral geen uitstelgedrag van moeilijke zaken, aan de slag! Op de achtergrond loert de doelstelling van succes hebben, je beter voelen, maar volgens Verspille ging het de oude stoïcijnen louter om de deugd zelf. Kritiek op de huidige beweging
is onder andere dat met de plicht tot zelfverbetering er weinig ruimte is voor helder zicht op en verzet tegen grote ongelijkheid en ingewikkelde structuren in de samenleving. Het leidt tot doorgeschoten, neoliberaal individualisme.
Dat lijkt me onnodig als we in uitgaan van én-én. Als je de verantwoordelijkheid bij jezelf legt, bescherm je je tegen slachtoffergedrag en tegen maatschappelijk verzet vooral uit eigenbelang. Je kan dan op een hoger plan maatschappelijk onrecht signaleren en je er beter tegen verzetten zonder verlies van eigenwaarde.

Alledaagse Wijsheden

“Wat een obstakel was bij een werk, wordt een hulpmiddel, en wat je verhinderde een bepaalde weg in te slaan, wordt een richtingwijzer.”

Marcus Aurelius

“Als je met veel inspanning iets goeds hebt gedaan, verdwijnt de inspanning, maar het goede blijft. Maar als je met plezier iets slechts hebt gedaan, verdwijnt het plezier, maar het slechte blijft.

Monsonius Rufus



Marktwerking verslagen

Gelukkig stuit ik op een opbeurend bericht, dat kon ik wel gebruiken nadat ik weer eens geveld was door een uiteenzetting van economen. De betreffende hooggeplaatste personen menen dat er reden genoeg is om bang te zijn voor een recessie op korte termijn. Nu is angst geen emotie die de creatieve denkkracht stimuleert, maar bang zijn voor een recessie is onzinnig. Geen groei, minder consumeren en produceren, geweldig voor milieu en klimaat.
Als een econoom ‘minder zwartgallig’ wordt genoemd, weet je al: dat is pas zwartgallig, tóch groei. Veel doembegrippen kun je omdraaien, zoals: ‘de gure wind die van over de grens binnenwaait’. Wat een verfrissende, vernieuwende wind. De solidaire uitspraak dat rijkere landen moeten inleveren om de wat armere landen te redden, wordt op sombere toon gebracht.
Gauw de giftige smaak wegwerken met het opbeurende bericht. In Drenthe is het gelukt om de marktwerking tussen ziekenhuizen de provincie uit te werken en te vervangen door samenwerking. Noodgedwongen, want enkele spoedeisende hulpdiensten moesten dicht. Door samen te werken met veel partijen en extra ambulances werd dat opgevangen. Zo kon de zorg zelfs verbeteren. De reacties zijn overwegend positief, de rest van zorgend Nederland kijkt belangstellend mee. Troefkaart: we willen niet richting abrupte sluiting gaan à la Slotervaartziekenhuis.
Marco Varkevisser, hoogleraar marktordening in de gezondheidszorg, laat ook zijn licht erover schijnen. Hij signaleert het gevaar dat bij nauwe samenwerking de verleiding groot is ook op andere gebieden de concurrentie uit te schakelen. Zonder de prikkel van buitenaf is het de vraag of zorginstellingen zich blijven verbeteren. Hoezo gevaar? Maar mooier had hij niet duidelijk kunnen maken dat de switch van marktwerking naar samenwerking een switch is van wantrouwen naar vertrouwen. 

Alledaagse Wijsheden

“Laten we alsjeblieft een einde maken aan onze bezetenheid door economische groei in de zin van winst en welstand, en ons voortaan richten op de psychologische groei, welwillendheid en wijsheid in de omgang met elkaar en de natuur.”

Bijna afgestudeerde geneeskundestudente 

“In de samenwerking tussen alle partijen zit ‘m de kneep. Dat ligt gevoeliger dan het logischerwijs lijkt: zorginstellingen is de afgelopen jaren vooral ingepeperd dat ze moeten concurreren. (...) Bij zorgbestuurders  boezemde de Autoriteit Consument & Markt sinds de introductie van de markt- werking in 2006 grote angst in.”

In het artikel van Jurre van den Berg en Michiel van der Geest



De kern: bewustwording

Hij oogt wat somber op de foto, maar hij denkt dat in het nu nog prille decennium ons toenemende bewustzijn ervoor zorgt dat de problemen van economische groei doordringen en we naar een circulaire economie evolueren. Dan kunnen zaken als klimaat- en stikstofproblemen netjes worden opgelost, vertelt hij aan Wilma de Rek. Aan het woord is Klaas van Egmond (73), hoogleraar milieukunde met een indrukwekkende staat van dienst in gerenommeerde overheidsinstellingen.
Van Egmond signaleert de menselijke neiging om op één aspect door te schieten. De Verlichting was een succes, maar de problemen die eruit zijn voortgekomen willen we oplossen met nóg meer Verlichting. Dat obsessieve en eenzijdige doorschieten kan in de huidige tijd ertoe leiden dat we de hele planeet naar de knoppen helpen. Geen vrolijk verhaal dus.
We zijn in héél zwaar weer terechtgekomen, “maar het komt goed, uiteindelijk. Denk ik.” Hoe? Je moet beginnen bij het geld. Dat gaat door de huidige eigendoms- en aandelenstructuur naar plekken waar het hoogste rendement wordt gehaald. Het leidt tot roofbouw en is eind vorige eeuw verworden tot een fundamenteel fout, pervers systeem. We moeten weg van die materie, en naar het geestelijke en culturele leven.
De toenemende bewustwording moet zorgen voor meer evenwicht tussen materie en geestelijke waarden. “De bedoeling lijkt te zijn dat het bewustzijnsniveau omhoog gaat.” Nieuwsgierig vraagt De Rek: “De bedoeling van wie?” Grootmoedig antwoordt Van Egmond dat dat niet uitmaakt, dat ieder dat voor zichzelf mag uitmaken. Dat doe ik graag. Mijn antwoord zou zijn dat het om het per definitie onkenbare Kosmische Plan gaat. Dat boezemt mij vertrouwen in, wetend ook dat we er zelf hard voor moeten werken. En ja, daarvoor is bewustwording van onszelf, onze omgeving en de eenheid van alles de kern.

Alledaagse Wijsheden

“Ik houd niet van het woord waarheid. Als er al een universele waarheid is, hoe kun je die dan kennen? Mensen die zeggen dat ze de waarheid in pacht hebben moet je wantrouwen, die uitspraak is een vorm van smaad. Krijg je allemaal narigheid van.”

“Ik hoop heel oud te worden, alleen al om te zien hoe het verder gaat. We zijn bijna bij de ontknoping van een geweldig spannend boek, ik wil dolgraag weten hoe het afloopt.”

Klaas van Egmond