Woke & Sjamanisme

“Mag deze man misschien sterven? Mag dat?” Ze fluisteren het tegen elkaar, de arts en de verpleeg- kundige aan het bed van een erg zieke tachtiger met corona, danig in de war. Ja, je fluistert omdat de man het niet mag horen, maar ook collega’s kunnen er moeite mee hebben. De zorg is sterk gericht op overleven, veel minder op levenskwaliteit. Aan het woord is longarts Sander Hosson. Hij zegt zeker te weten dat we over tien jaar daar heel anders over denken en loopt voorop met zijn cursussen palliatieve zorg.
De corona crisis biedt mogelijkheden om anders over de dood en de laatste levensfase te gaan denken, om met anderen en in het publieke debat deze zaken meer bespreekbaar te maken. Aan de ene kant is er onzekerheid, angst, gepieker, aan de andere kant is er grotere openheid, meer uitwisseling. Ten diepste gaat het om het sterke gevoel dat alles met alles verbonden is en dat werkelijk alles bezield is. Het behoort tot de grondbeginselen van het sjamanisme, de Nederlandse sjamaan Astrid Marx kan er begeesterd over vertellen. Maar ja, deze onderwerpen liggen in het algemeen nog wat moeilijk in het westerse denken en het publieke debat.
De laatste tijd groeit de aandacht voor de Woke-ideologie. Woke zijn betekent bewust zijn, weten wat er aan de hand is in de maatschappij. Het is een politieke term, het gaat dan over ongelijke behandeling, man-vrouw verschillen, huidskleur, seksuele geaardheid. Woke wil dat de samenleving inclusiever en diverser wordt. De beweging heeft veel aanhangers en roept ook veel weerstand op. Woke stoelt in feite op het besef dat alles met alles verbonden, dus gelijkwaardig is en dat niets gelijk is. Dat wijst dus op diversiteit en inclusiviteit. Fraai, het sjamanisme als basis van een westerse maatschappelijke beweging.

Alledaagse Wijsheden 

“Kijk, de dood is een gegeven, maar laten we het vooral hebben over dat stukje ervoor. Pak elkaar als familie stevig vast, neem de tijd om terug te blikken, creëer ruimte om afscheid te nemen. Dat helpt niet alleen de stervende, maar ook de nabestaanden in hun rouwproces. Dat gesprek is moeilijk, maar levert zoveel op aan kwaliteit. Daar strijd ik voor.”

Sander Hosson

“There is no death, only a change of words.”

“All things share the same breath – the beast, the tree, the man.
The air shares its spirit with all the life it supports.”

Chief Seattle



Nieuw authentiek respect

De corona crisis is ook een zingevingscrisis vertelt Mattias Desmet, hoogleraar klinische psychologie aan de universiteit van Gent, aan Peter Henk Steenhuis. Deze zienswijzen zijn steeds vaker te beluisteren, ze vragen in feite om als maatschappij een nieuwe weg in te slaan. Afbuigen van het doorgeschoten Verlichtingsdenken, het sterke geloof in de rede, ruimte maken voor de mystiek. Corona werd een verbindend verhaal, samen ertegen strijden, met blikvernauwing als gevolg.
Vragen als ‘wie ben ik?’ of ‘waarom besta ik?’ zijn naar de achtergrond gedreven. Als ze weer tevoor- schijn komen dient de zingevingscrisis zich weer aan. Desmet vindt het terecht dat we niet meer terug willen naar het oude normaal, waarin de wetenschap verantwoordelijk is voor het mechanische wereldbeeld, dat angst en depressiviteit in zijn kielzog heeft. De wereld wordt daarbij gezien als een machine van op elkaar botsende deeltjes die volgens de wetten van de mechanica op elkaar reageren. Ons bewustzijn zou daarbinnen vallen.
Het omgekeerde is het geval: ons bewustzijn zorgt ervoor dat die deeltjes tot stand komen. Daarvan uitgaande besef je dat de werkelijkheid maar beperkt rationeel kenbaar is. Daarmee komt de mystiek weer op de voorgrond te staan, een nieuw authentiek respect voor alles om ons heen. Max Planck, die de rede zo ver mogelijk gevolgd heeft met zijn kwantumtheorie, arriveerde uiteindelijke waar de religie ooit is vertrokken (citaat hieronder).
Desmet: “Op de absolute limiet van ons rationele begrijpen, wordt de mens, het heelal, de werkelijkheid weer met zin geladen.” Wat mij betreft raakt hij de kern. Het wonder wordt naast de dienende taak van de rede weer in ere hersteld. De samenleving zal er baat bij hebben, grotere acceptatie en vertrouwen, minder depressies en angst.

Alledaagse Wijsheden

“Het is geen kwestie dat we het nog niet weten, de kwestie is dat we het nooit zullen weten.”

Werner Heisenberg (kwantumfysicus)

Ik heb mijn leven aan de wetenschap gegeven en ben tot het besluit gekomen dat er een persoonlijke God is die gans mijn leven in zijn hand heeft.”

Max Planck (Nobelprijswinnaar natuurkunde)

“Ik ben er dankbaar voor dat ik ontdekt heb dat de kern der dingen zich uiteindelijk aan een rationele verklaring onttrekt, dat het zich niet laat herleiden tot categorieën van mijn eigen denken.”

Peter Henk Desmet



Rechts & Links naar links

De verkiezingbeloftes en mogelijke coalities vliegen ons weer om de oren. Uitgaande van de peilingen zou het kabinet in de huidige samenstelling gewoon kunnen doorgaan, stelt Thijs Broer. Maar het maatschappelijk sentiment is het afgelopen jaar naar links geschoven, dus een grotere regerings- verantwoordelijkheid vanuit die hoek zou ook wel potenties hebben.
Econoom Bas Jacobs bespreekt een aantal gebieden waar vrijwel alle economen het over een wenselijke maatregel eens zijn. Vol onbegrip constateert hij dat je er dan gif op kunt innemen dat de politiek zo’n maatregel niet invoert. Boeiend, enkele voorbeelden. Als niet-econoom ben ik het roerend met de economen eens dat ‘erfenissen’ veel zwaarder belast moeten worden. We willen toch niet de materiële ongelijkheid versterken. Maar ja, het schijnt electoraal suïcidaal te zijn, dus rechtse partijen zwijgen als het graf en linkse partijen doen voorzichtige voorstellen. Alleen D66 pleit onomwonden voor hogere tarieven.
Een ander gebied: de ‘beprijzing van de milieuschade’, de vervuiler laten betalen. Ook al zo vanzelf- sprekend. Hier komen GroenLinks en de partij voor de dieren in de buurt van wat de economen bepleiten. Verder: ‘rekeningrijden’, minder vervuiling, files en ongelukken, wie kan daar tegen zijn? Rechtse partijen dus en de linkerflank durft niet veel.  
Je zou er moedeloos van worden. Maar toch stellen Stéphane Alonso en Marike Stellinga dat er in de verkiezingsprogramma’s meer nadruk ligt op idealisme en ambities. In feite zijn bijna alle partijen naar links geschoven. De publieke sector doet er weer toe, een terugtrekkende overheid en alleen de markt het werk laten doen heeft geleid tot meer ongelijkheid. Grote bedrijven zijn minder populair ten gunste van het midden- en kleinbedrijf. En bovenal, het klimaatbeleid is mainstream geworden. Kijk, dergelijke ontwikkelingen geven deze burger toch weer moed. 

Alledaagse Wijsheden

“Als Mark Rutte erin zou slagen om – na zijn eerdere samenwerking met CDA, PVV, CU, PvdA en D66 – ook nog een coalitie te smeden met GroenLinks, kan Rutte laten zien dat hij in staat is met vrijwel alle partijen te regeren. Zo’n centrumlinks Kabinet zou de kroon kunnen zijn op het werk van de wendbaarste premier die Nederland ooit heeft gehad.”

Thijs Broer

(GroenLinks maakt zich sterk voor kleinere klassen. Vraag: Hoe gaat u dat betalen?)

“Met beleggersbelasting. Op elke transactie moet 0,1 procent belasting worden betaald. Dus voor elke miljoen aan transacties gaat 1000 euro naar het rijk.”

Jesse Klaver



Liefdes- en levenskracht

‘Paus Gelasius riep in 496 14 februari uit tot de dag van de Heilige Valentijn.’ Leuk, die wikiweetjes. Elk heeft tijdperk erna heeft er het zijne omheen bedacht. De wateren van verandering stromen verder, de dag wordt steeds meer gebruikt om ook anderen dan de romantische geliefde of partner van kaart of cadeau te voorzien. Maar liefde is eenheid, niet deelbaar, niet ‘hij/zij wel’, ‘hij/zij niet’. Dat zou je de Valentijnsparadox (slot vorig blog) kunnen noemen.
Nu is natuurlijk niet iedereen het eens met deze mening. Liefdesfilosoof Jan Drost oogst succes met zijn visie dat liefde meer een idee is dan een gevoel, waarbij afhankelijkheid onvermijdelijk is. Hij roept mensen op om in de liefde afhankelijk te zijn, dat zou echte vrijheid zijn. We zijn sowieso afhankelijk van onze medemensen in materieel opzicht. Maar juist de liefde kan geheel zelfstandig beleefd worden, zoals ook de onbeantwoorde liefde. Liefde geven is liefde krijgen wordt wel gezegd. Maar liefde geef je niet, liefde is, je straalt het belangeloos uit.
Drost koppelt de liefde aan het gehecht zijn en daarom is uit elkaar gaan ook zo moeilijk. Liefde is echter geen idee of hechting, liefde is leven, helende en verbindende energie, die planten, dieren, mensen kan bereiken. Liefde heeft geen begin noch een einde, zoals Michael Ruiz en Barbara Emrys constateren, energie heeft geen agenda, liefde ook niet. Daarbij gaat het op medemenselijk niveau om vrijheid. Anne Lindbergh: “Him that I love, I wish to be free — even from me.”
Valentijnsdag lijkt mij bij uitstek het moment om de liefde voor jezelf te bekennen en te vieren. Geen keuzes maken tussen andere mensen, je eigen liefdes- en levenskracht versterken. Als iedereen dat doet, dan wordt het een stralende dag.

Alledaagse Wijsheden

“Wacht niet op de ware; word je eigen ware liefde: omarm jezelf zoals je bent: steun jezelf onvoorwaardelijk. De vreugde en het zelfvertrouwen die dan opbloeien in je hart zijn zo aantrekkelijk voor anderen, dat je niet meer zult twijfelen aan je eigen schoonheid.”

Happinez 

“Innerlijke vrede verkrijg je door echt van jezelf te houden. Dit leer je met vallen en opstaan, stap voor stap. Dit doe je door álles wat je beleeft aan jezelf te bekennen en daar vrede mee te hebben.”

Marieke de Vrij

“Close your eyes. Fall in love. Stay there.”

Rumi



Zorg zorgen

Wij zijn het beste land om gek te worden, meldt HP/De Tijd op de cover. Even dacht ik dat het zou betekenen dat wij hier als geen ander weten hoe we elkaar gek kunnen maken. Maar nee, onze geestelijke gezondheidszorg is rijker en beter toegerust dan waar dan ook. Met Noorwegen en Monaco hebben wij de hoogste psychiaterdichtheid ter wereld, 26 per 100.000 inwoners. En werkt dat goed? Nee, vindt psychiater Damiaan Denys, die in het blad zijn zegje mocht doen. Zie voor de achtergronden van dit ontkennende antwoord m’n blog van 31 augustus 2019.
Als we wat efficiënter omgaan met de geestelijke klachten die zich aandienen, kunnen  de opbrengst wellicht gebruiken voor de preventie van lichamelijke ziekten. Dat zouden althand de bestuursvoorzitter van drie grote zorgverzekeraars (Zilveren Kruis, Menzis en CZ) wel willen, vertellen ze aan Michiel van der Geest. In de zorg gaat het overgrote deel van de 100 miljard euro naar de medische molen, de aandacht voor gezondheid en preventie komt er bekaaid vanaf. Ja, en dan vallen begrippen als overgewicht, welzijnscoach, meer bewegen, suikertaks, schuldenbegeleiding en wordt er geworsteld met de (on)mogelijkheden van dwingende gedragsregels.
Het zijn meer de concrete, materiële maatregelen, de gesprekspartners branden hun handen niet aan het gebrek aan zingeving, verbondenheid. Die liggen ook aan de basis van de run op psychologen en psychiaters. De betekenis van liefde en de onwerkelijke verwachtingen die eraan gekoppeld worden blijven buiten beeld. Denys spreekt over de kwetsbaarheidsparadox we zijn veel gelukkiger en veel depressiever dan in arme landen. Wat de liefde betreft, herken ik wel een Valentijnsparadox. Maar daarover later meer, de goede man staat alweer voor de deur.

Alledaagse Wijsheden

“Maak formeel alle zorgpartijen verantwoordelijk: zorgverzekeraars, gemeenten, zorginstellingen, GGD’s, zorgkantoren, geef ze een gezondheidsplicht. Die partijen moeten dan per regio concrete afspraken maken welke maatregelen het meest noodzakelijk zijn. In de ene regio gaat het om eenzaamheid onder ouderen terugdringen, in de andere om het percentage kinderen met overgewicht naar beneden te brengen met behulp van een sportvereniging.”

Georgette Fijneman (bestuursvoorzitter Zilveren Kruis) 

“Het veld van het bewustzijn van liefde is er altijd. De enige vraag is: sluiten wij aan?” 

Hannah Cuppen



Verbondenheid met de natuur

De natuur doet met haar sneeuwstunt ook een flinke duit in het lock-downzakje. Niet vaak heb ik op een doordeweekse dag zo weinig auto’s op de weg gezien. Er zijn ook beduidend minder wandelaars en als ze er zijn, lopen ze behoedzaam en vaak met de hond. Fietsers hebben er helemaal de brui aan gegeven, voor zover ik kan zien op een vrij druk punt in de stad. De natuur toont haar macht zonder dwingende regels van bovenaf te geven. En van complotdenkers heeft ze ook geen last, iedereen houdt er op de eigen manier rekening mee.
En zo helpt de natuur ons om stiller te gaan leven. In dit tijdperk van onophoudelijk haastige indrukken en informatie kan dat een zege zijn. Wetenschappers hebben zelfsvastgesteld dat we de afgelopen twee decennia aantoonbaar sneller zijn gaan praten, meldt de Zweedse schrijver Tomas Sjödin. Volgens hem zijn rust en stilte altijd een optie. Met een jong gezin heb je er wellicht meer fantasie en discipline voor nodig, maar mogelijk is het wel. Het ultieme recept ervoor is regelmaat die voor iedereen anders kan zijn.
Luister naar de natuurgeluiden om je heen. Sjödin (behalve schrijver ook voorganger in de kerk): “Wacht totdat je de fluisteringen van God kunt horen – God schreeuwt zelden, als je het mij vraagt, maar spreekt zachtjes.” Atheïsten mogen wel oppassen, straks vallen ze van hun geloof af. Momenteel lees ik het boek ‘Het lichtje in de verte’ van de Italiaanse schrijver Antonio Moresco. Zijn hoofdpersoon woont alleen in een gehucht, redelijk ver af van het dorp waar hij een keer per week boodschappen doet. Zijn zelfverkozen eenzaamheid en communicatie met de natuur worden mooi beschreven, je voelt de onderlinge verbondenheid.

Alledaagse Wijsheden

Libelle
Twee grote gekleurde doorzichtige vleugels, sidderend en bevend, dat ben jij.
En zo gevleugeld ben je, dat boven stil water en grazige weiden alleen je vleugels te zien zijn, doorschijnend glanzend vloeipapier.
Soms hang je in de lucht, gewichtloos en ongrijpbaar, jij, fijngevleugelde.”

Raffaele La Capria

“Alleen ’s nachts, in het maanlicht, begrijp je echt wat bomen zijn, deze zuilen van hout en schuim die zich naar de lege ruimte van de hemel uitstrekken.”

Antonio Moresco

“Als de natuur op is, hebben we dan nog wat aan onze economie?”

Loesje



Onvoorwaardelijk vertrouwen

Vertrouwen blijft een fundamenteel begrip, zowel op persoonlijk als op maatschappelijk niveau. We startten de pandemie met een stijgend vertrouwen in anderen en in de politiek. De situatie  was onzeker, onbekend, vertrouwen helpt je ermee om te gaan. Naarmate de gewenning vorderde namen het vertrouwen af. Het valt niet te ontkennen dat we momenteel gebaat zouden zijn bij wat meer vertrouwen, minder wantrouwen en polarisatie.
Het onderwerp heeft begrijpelijkerwijs ruime aandacht in wetenschappelijk onderzoek en media. Journaliste Wendelmoet Boersema laat filosofe Marthe Nussbaum aan het woord. Volgens haar is vertrouwen jezelf openstellen met de mogelijkheid beschaamd te worden. Een goed leven leiden als mens vereist vertrouwen in het onzekere en bereidheid om je over te geven, ook als dat schadelijke gevolgen kan hebben.
Ik begrijp haar standpunt, maar ze heeft het dan wel over voorwaardelijk vertrouwen. Als dat ‘beschaamd’ wordt is het vanwege de voorwaarden, eisen die je eraan hebt gesteld en die niet stroken met de werkelijkheid. Een soort oppervlakte vertrouwen. In de fundamenten is er ook nog zoiets een onvoorwaardelijk vertrouwen, een vertrouwen voorbij begrippen als ‘schadelijk’ en ‘beschaamd worden’. Het is een ‘blind’ vertrouwen waarachter innerlijke zekerheid schuil gaat.
Journaliste  Rianne Oosterom interviewt psychoanalyticus Paul Verhaeghe die vertrouwen fundamenteel een relationeel concept vindt, het bestaat in relatie tot de ander. Dat kan je geliefde zijn, je manager of abstracter overheden, instituten. De kop van haar stuk is: “Gelukkig is de mens die vertrouwt”. Maar dat kan niet alleen op basis van het relationele, daar is meer innerlijk werk voor nodig. Het is trouwens de vraag of je dat onvoorwaardelijk vertrouwen ten volle kunt bereiken. Misschien de groten der aarde, met een onvoorwaardelijk liefde voor alles en iedereen.

Alledaagse Wijsheden

“Je vertrouwen werd geschonden en de tijd heelde lang niet alle wonden.
Maar jij ging verder op je pad en zag dat ook daar een les in zat.”

“Ogen spraken krachtig. Handen gaven rust.
Woorden ware eerlijk. Een hart vol levenslust.
Maar de allermooiste sterren. Ook die moeten soms gaan.
Te groot voor dit leven. Door naar een nieuw bestaan.

Lief Leven 



Gendergelijkheid?

Komisch, die kop boven het essay van Maarten Huygen: ‘De man heeft wel degelijk nut’. Dan wil je wel gaan lezen, alhoewel ik zelf al wel inzie waarom de man nut zou hebben. Het wordt helder als je niet over ‘de man’ spreekt, maar over ‘het mannelijke’. Dat is gericht op het ik, de prestatie en het denken, de ratio. Erg nodig voor een goed draaiende samenleving. Het vrouwelijk, de tegenhanger, vertegenwoordigt het wij, de relatie, het voelen de intuïtie. Eveneens onmisbaar. Daar het mannelijk vooralsnog meer bij mannen wordt aangetroffen, is die kop domweg waar. Zo leren wij van elkaar, op weg naar het androgyne.
Huygen stelt dat elk tijdperk zijn eigen mannelijkheid heeft. Ten diepste is het niet waar, uitgaande van het bovenstaande. Maar het klopt natuurlijk dat elk tijdperk een andere invulling geeft aan deze oer- principes van yin en yang.  Boeiend is zijn uitleg van wat een eeuw geleden ridderlijk gedrag heet nu welwillend seksisme wordt genoemd. Voorbeeld van ‘mannelijke ridderlijkheid’ versus ‘geïndividuali- seerd eigenbelang’ schetst hij aan de hand van het gekapseisde cruisepaleis Costo Concordia. Meer vrouwen dan mannen zijn omgekomen bij deze ramp. Zelfs kapitein Scettino wist niet hoe snel hij zijn hachje moest redden. Vergelijken we dit met de scheepsramp van de Titanic een eeuw geleden, dan blijkt dat er toen een veel groter percentage mannen dan vrouwen is overleden vanwege de mores van die tijd. Vrouwen en kinderen (de zwakkeren) het eerst beschermen.
Huygen memoreert dat nog steeds, als vrouwen de vrijheid krijgen, zij andere keuzes maken dan mannen, minder bèta en techniek, meer de zorg en dienstverlening. In de wetenschap wordt het de gendergelijkheidsparadox genoemd. Een vreemd begrip, want het gaat niet om gelijkheid, maar om gelijkwaardigheid. Daar moet aan gewerkt worden.

Alledaagse wijsheden 

“De vijand is geen man. De vijand is het concept van het patriarchaat, het concept van het patriarchaat als de manier om de wereld te besturen of dingen te doen.”

Toni Morrison

“Op subtiele manier leven we vaak nog steeds in een patriarchaat, maar als je naar onze wetten kijkt, zijn we ervan af. Het heeft allemaal wel belachelijk lang geduurd.”

Carel van Schaik



Weldenkenden en gekken?

Hij schrijft als een tierelier en schuwt emoties niet, een welkome afwisseling in een krant als NRC-Handelsblad. Schrijver en journalist Arjen van Veelen pakt ditmaal de avondklok aan. Hij verbaast zich over zijn eigen woede, want boos is hij écht wel. Het hele land is in één klap veranderd in een cellen- complex, je bent fout door louter buiten te zijn. “Blijf met je grijpgrage vingers van mijn vrijheid af stelletje falers in Den Haag. Ga eerst eens fatsoenlijk vaccineren...” We worden in zijn ogen de facto geregeerd door medici en virologen. Wie vragen stelt bij de decreten van die mediocratie wordt al gauw naar het kamp der gekken verwezen. 
Ik ben het lang niet met alles eens, beter: ik kan niet alles meevoelen, maar dat geeft niet bij iemand die schrijft als een tierelier. Moeite heb ik wel met de nogal strikte scheidslijn tussen wij weldenkenden, beschaafden tegenover zij gekken, idioten. De eerstgenoemden tonen volgens hem te weinig burgerlijke moed. Nou, hij toont die wel met dit stuk in de NRC, ik kan niet wachten op de stapels ingezonden brieven komende week.
We leven van dag tot dag, zijn gestopt met plannen, zelfs de voorpret stellen we uit. Van Veelen beschrijft dit als een rampscenario. Maar dan zou hij toch een het boek van Eckhart Tolle ‘De Kracht van het NU’ eens moeten lezen, om ook de leerzame kanten ervan te ervaren. Wat die ‘verschrikkelijke relschoppers’ (citaat hieronder) betreft, een groot deel bestond uit tieners, jonge twintigers, meelopers voor wie het volstrekt uit de hand gelopen kattekwaad was. Velen hebben spijt als haren op hun hoofd. Denk ook aan het gedrag van ‘weldenkende’, ‘beschaafde’ corpssstudenten in de groentijd. Een overdaad aan testosteron kan slecht uitpakken.

Alledaagse Wijsheden

”Waren wij beschaafden maar eerder boos geweest. Hadden wij het maar eerder gezien. Misschien was een deel van het probleem dat bij ons beschaafde mensen, één kapotte stationspiano al gauw meer woede opwekte dan het jarenlang uithollen van de verzorgingsstaat. Die relschoppers waren verschrikkelijk, maar ze waren de oogst van wat wijzelf de afgelopen jaren hadden laten lopen. Wat te doen met al die woede?”

“De ochtend na de rampnacht zag ik op de Beijerlandselaan vrijwilligers van de naburige moskee winkeliers helpen bij het opruimen van de puinzooi. Van alle raadsels van deze tijd leek dat me voorlopig de allerbeste oplossing: ga de straat op om iets goeds te doen.”

Arjen van Veelen



Acties en emoties alom

“Nu kunnen ze niet meer om ons heen” zei een van de betogers in het Capitool. Vrolijk vervolgde hij zijn pad van vernielingen. “Nu moeten ze wel naar ons luisteren” zei een relschopper in Den Bosch. Ja, luisteren deden ‘ze’, echter niet om eisen in te willigen, maar in de rechtbank. Niet zelden betreft het kortstondig luisteren, ook wel snelrecht genoemd. ‘Ze’ en ‘We’, vijanden en helden, worden gekenmerkt door opruiing, vernielingen en keiharde actie tegen de politie aan de ene kant versus snoeiharde straffen aan de andere kant.
We zijn in het geseculariseerde Westen niet erg bedreven in de kunst van niet-doen, niet iets onder- nemen dat indruist tegen de natuurlijke processen. Taoïsme kenner Jan De Meyer vertelt hierover (citaat hieronder). Doen is de nieuwe zingeving bij gebrek aan betere. Je ziet het ook bij het gehannes rond de vaccins. We moeten zo snel mogelijk alles voor zijn, we willen licht in de tunnel zien. Boosheid alom als AstraZenica zijn beloftes niet nakomt. Het wemelt van acties en emoties, verwijten over en weer. Een spontane orde kan zich niet ontvouwen.
Doen, werken, produceren zijn in de economie de mantra’s. Als er gesproken wordt over arbeidstijd- verkorting, tegengaan van burn-outs, gebeurt dat om meer te kunnen produceren. Econoom Koen Haegens spreekt over het evangelie van de rusteconomie, meer voor elkaar krijgen in minder tijd. Wat je ook doet, de boodschap is steecast: “Relax! Zodat je daarna extra hard kan knallen.” Onlangs constateerde hij dat het ene na het andere economische taboe afgelopen coronajaar gesneuveld is, maar het taboe op niets doen staat nog recht overeind (citaat hieronder).
Ik zeg niet dat we allemaal Taoïsten moeten worden, maar wat meer vertrouwen in de natuurlijke orde, waar ook de dood bij hoort, zou ons toch wel sieren.

Alledaagse Wijsheden 

“Het wu of ‘niet’: je moet niet storend ingrijpen in de natuurlijke gang der zaken. Politiek gezien vertaalt deze opvatting zich in de aanwijzing aan de vorst om zich zo min mogelijk te bemoeien met het leven van zijn onderdanen. Op die manier is iedereen in staat om zijn ‘natuurlijkheid of ziran te verwezenlijken. Dit Chinese begrip, dat je letterlijk kunt vertalen als ‘uit-zichzelf-zo’ slaat trouwens ook op de natuur.
Je kunt het denken van de taoïsten als een utopie opvatten: ze vertrouwen erop dat er zich een spontane orde manifesteert als iedereen vanuit spontaniteit handelt. Vandaar ook dat er in de Dao-dejing staat: “Als niet-doen wordt gedaan, blijft niets ongedaan.’ Concreet betekent dit dat de mens wordt uitgenodigd om het ‘niet-doen’ en de ‘natuurlijkheid’ in zijn of haar leven te belichamen.”

Jan De Meyer 

“Het grootste economische taboe staat nog recht overeind: écht niks doen. Luieren zonder doel of nut. En dan niet om op te laden voor het werk, pas na het pensioen of stiekem, zoals nu gebeurt, maar openlijk ervoor uitkomen. Dat is misschien nog wel radicaler dan een vierdaagse werkweek. Wie durft?”

Koen Haegens



Draaikolk

“Zou jij voor liefde kiezen als je weet hoe het afloopt?” Deze uitdagende vraag prijkt op de cover van de roman van Holly Miller: ‘Een glimp van jou’. Spiritueel gezien kies je natuurlijk altijd voor liefde in de ware zin van het woord, maar hier wordt duidelijk gedoeld op de romantische liefde voor een medemens (door de Fransen ook wel aangeduid als ‘egoïsme à deux’). Als je dat even goed op je laat inwerken, zal het antwoord al gauw ‘nee!’ zijn. Het zou het onverwachte van het leven wegnemen, de essentie om je aan nieuwe omstandigheden aan te passen en daarvan te leren. Je kunt niet meer voluit leven en ervaren.
Daar tegenover staat dat we vaak naarstig op zoek zijn naar zekerheden, schrikken van onwelgevallige veranderingen. De reactie op de pandemie en het maatregelenpakket is daar een krachtig voorbeeld van. Dus is er in artikelen op het moment ruime aandacht voor ‘de kunst van veranderen’. Anne Wesseling schrijft erover. De kunst je te laten meevoeren door de stroom, terwijl je tóch aan het roer zit. Nog beter denk ik, om vooral je ziel aan het roer te zetten en je ego wat te temperen. Dat houdt angsten op afstand en heeft het grootste leereffect.
Wesseling raad aan om vriendelijk voor jezelf te zijn en als je zélf wilt veranderen, kost dat tijd. Besef wel, alles verandert ook dit gaat voorbij. À propos, een van de twee hoofdpersonen in Miller’s boek lijdt aan voorspellende dromen. Ze gaan steeds over mensen die hem dierbaar zijn en komen vlekkeloos uit. Hij durft nauwelijks meer te slapen. Het ontwrichtende van die voorkennis is voelbaar. Hoe zijn liefdes- geschiedenis afloopt, weet ik nog niet, nog een half boek te gaan. 

Alledaagse Wijsheden

“Ieder van ons is een draaikolk in het getij van het bestaan.”

Alan Watts

“Toch is er één ding waar we liever omheen bewegen: verandering is vergankelijkheid. Alles is vergankelijk, alles gaat voorbij en over honderd jaar zijn er allemaal nieuwe mensen. Dat de wereld voortdurend verandert, noemt Alan Watts als een van de fundamentele thema’s van het boeddhisme.” (...) In elk geval weet je: alles verandert. Dat is zoals het gaat. Eigenlijk is dat wel, soort van, oké.”

Anne Wesseling



'Winning Smile'

Bij zijn inauguratie als president van de VS heeft Joe Biden beloofd zo snel mogelijk de Amerikaanse troepen uit Washington terug te trekken. Daar dienen nu zo’n 25.000 militairen, een doorn in het oog van de lokale bevolking. Biden wil schoon schip maken met deze erfenis van zijn voorganger, ervan uitgaande dat een ruime meerderheid van de Amerikanen ook vindt dat het leger daar niets te zoeken heeft. De Republikeinse leider Mitch McConnell vindt dat Biden de VS in gevaar brengt met dit besluit. “Onze militairen zijn daar niet voor niets. Zij beschermen ons land tegen de grootste bedreiging van dit moment. Het is een enorm risico om ze weg te halen.”
Ik kan me kostelijk vermaken met dit soort humor van de Speld (Speld.nl), in dit geval geschreven
door Rudolf Julius. Sowieso vond ik het gisteren een vrolijk stemmende dag. Joe Biden, tegenpool van Donald Trump, had een speech die klonk als een klok, helend en verhelderend. De Democraten jubelen al, nu niet alleen de president uit hun gelederen komt, maar ze ook het Huis van Afgevaardigden en de Senaat in handen hebben. Michael Persson somt punten van het progressieve verlanglijstje op: Nationaal ziekenfonds! Green New Deal! Herstel van de democratie! Immigratiehervorming! Hoger minimum loon! Gratis universiteiten! Ik neem aan dat afschaffing van het vrije wapenbezit ook op het lijstje staat.
Journalist Steven De Foer vermeldde nog een andere poging om de eenheid en behoefte aan samen- werking te benadrukken. Die zat in de kleur van de kleren. De Bushes droegen blauw (kleur van de Democraten) en de Obama’s droegen rood (kleur van de Republikeinen). Wat mijn dag natuurlijk ook opvrolijkte was het stralende enthousiasme van de zeer capabele vicepresident Kamala Harris. Zij was de vrolijkheid zelve, volgens kenners heeft ze een winning smile.

Alledaagse Wijsheden 

“Politiek hoeft niet altijd een brandend vuur te zijn. Niet ieder meningsverschil hoeft tot een oorlogsverklaring te leiden. Laten we ophouden met ­deze un-civil war, die rood tegen blauw opzet, stad tegen platteland, conservatief tegen progressief. ­Laten we trachten af en toe even in ­andermans schoenen te staan.”

Joe Biden 

“De tegenstelling tussen Team Biden en Team Trump is opmerkelijk. Waar Donald Trump vooral succesvolle, witte ondernemers en miljonairs in zijn kabinet opnam ('Mensen die hebben laten zien dat ze geld kunnen verdienen') daar komt Joe Biden nu met het meest diverse kabinet ooit. Nooit waren er in Washington zoveel sleutelposities weggelegd voor vrouwen, minderheden en veertigers.”

Bob van Huët



Boeddhabeeldjes

Terwijl een goeroe natuurlijk gewoon een geestelijk leider of leermeester is, heeft het in onze westerse geseculariseerde wereld toch ook een bijsmaak. Kunstenaar en helderziende Janosh vermeldt duidelijk dat hij geen goeroe is, omdat hij mensen niet afhankelijk wil maken. Hij wil ze slechts een spiegel voorhouden. Ziener Lars Muhl raad je aan om als je denkt dat je een goeroe nodig hebt je af te vragen waaróm je dat denkt.  Is het soms het afschuiven van verantwoordelijkheid? Kamagurka: “Een wijs man zoekt het in zichzelf, de dwaas zoekt het in de wijze man.”
Een lichte bijsmaak valt ook te beluisteren in de woorden van journalist Haaron All: “Zelfs goeroes zitten soms even niet lekker in hun vel.” Hij heeft contact met een nieuwe ster aan het goeroe firmament. Het betreft de monnik (wel getrouwd) Jay Shetty (33), die meldt dat hij verkouden en moe is, maar gelukkig geen corona heeft. De succesvolste goeroes zijn vandaag de dag geen tv-dominees meer, maar digitale strategen. Shetty heeft tientallen miljoenen volgers op sociale media die zijn vele video’s over zingeving ruim zeven miljard keer bekeken.
Ik stuit op de foto van een vrolijk lachende Shetty, prettige positieve energie. Kritisch is hij ook. De uitspraak naast de foto: “We are meant to love people and use things, but today we use people and love things.” Wat erg algemeen gesteld, maar ach, dat houd je op de grond. Zijn succes hangt ook samen met de redelijk positieve kijk op het Boeddhisme in het Westen. Boeddha roept geen weerstand op, meldt historicus Casper Luckerhof. Meditatie en mindfulness worden in het algemeen ongevaarlijk gevonden. Van de grote leiders in religies, zoals Jezus en Mohammed, wint Boeddha glorieus op het punt van toegankelijkheid. De vele Boeddhabeeldjes in huizen en tuinen spreken boekdelen.

Alledaagse Wijsheden

“Het gemak waarmee ik destijds de Boeddha heb omarmd en Jezus niet, snap ik heel goed: de Boeddha heeft een hoog knuffelgehalte en Jezus totaal niet. Hij hangt aan het kruis, het is geen lekker beeld waarbij je denkt: daar word ik lid van.”

Inez van Oord

“Everything will happen for you all of a sudden and you will be thankful you didn’t give up. Blessings are coming. Believe that.” 

“When nobody else celebrates you, learn to celebrate yourself. When nobody else compliments you, then compliment yourself. It’s not up to other people to keep you encouraged. It’s up to you. Encouragement should come from the inside.” 

Jay Shetty 



'Gewoner dan gewoon'

‘Married at first sight’, elkaar op het eerste gezicht het jawoord geven, ik schreef er eerder over (4/3/'16). Drie wetenschappers zoeken naar een perfecte match tussen man en vrouw. Ondoenlijk, beargumenteerde ik. Psycholoog Vittorio Busato nam het tv-programma nu onder de loep. Zijn oordeel was: onethisch, zo experienteer je niet met mensen, ondeugdelijk onderzoek. Wat deze drie deskundigen doen vindt Busato ronduit vals, het druist in tegen de wetenschappelijke integriteit, ze ondermijnen het vertrouwen in de wetenschap. Come on, het is tv-pret, iedereen snapt dat zulke matches negen op de tien keer op niets uitlopen. Weer een ‘dominee’ die de wetenschap heilig heeft verklaard.
Nee, dan psycholoog André Doorlag, hij constateert goed onderbouwd dat Premier Mark Rutte een geliefde heeft. En dat zijn wij, het Nederlandse volk. Hij maakt duidelijk waarom Rutte zoveel goodwill heeft. Rutte is onze grote verleider. Hij sluist ermee zonder scheuren door alle zware dossiers heen, met de toeslagenaffaire als summum. Waar anderen vallen (Lodewijk Asscher) of hard worden aangepakt (Ferd Grapperhaus) gaat Rutte, zonodig schuld bekennend, met een glimlach door. Nu, na de val van het kabinet, demissionair en als lijsttrekker van de VVD.
Het is geen spelletje, die charmante verleidingskunst zit in zijn karakter. De kracht is dat hij zijn geliefde zich bijzonder laat voelen. Wij Nederlanders zijn 'een tof volk'. Bij protesten gaat hij praten met groepjes boeren, gele hesjes, toeslag gedupeerden, etc. Hij is ‘gewoner dan gewoon’, inclusief humor, zelfspot en metaforen. Zijn probleem op dit moment is dat zijn geliefde zich niet aan de corona regels houdt. Maar het is ook een uitdaging voor hem, “voor een verleider is de lol eraf als hij het slachtoffer volledig in zijn macht heeft”.
Zo’n psychologische analyse maakt gedrag inzichtelijk, zonder een aureool boven de wetenschap te hangen. Dat mag ik wel.

Alledaagse Wijsheden 

“Inmiddels is de wetenschap de gevangene van de wetenschappelijke methode geworden en van haar obsessie met metingen.”

Matthew Mckay 

“Het gevaar is wel dat het verleidingsspel op den duur begint te vervelen, of wordt doorzien, en zijn geliefde daardoor op hem uitgekeken raakt. Verleiders hebben daar een antenne voor en zullen altijd proberen dat moment voor te zijn. Voor Mark Rutte wacht er dan een nieuwe geliefde: de godin Europa.”

André Doorlag



Ons hart laten zingen

Fokke & Sukke zitten in keurig pak als leidinggevenden achter het bureau. Tegenover hen staat een brave, wat schlemielige werknemer. Agressief wijzen ze naar de man en schreeuwen:
(Fokke) VERDOMME DE VRIES!! (Sukke) GA IN JE KRACHT STAAN!! In principe een nuttige boodschap (met deze aanpak bereik je natuurlijk mooi het tegendeel), maar hoe gaat een mens in zijn kracht staan? Volgens wikipedia houdt ‘In je kracht staan’ in dat je de dingen doet die bij je passen, die je kunt en waar je in gelooft, kortom dat je 'congruent' bent. Ook dat je vrede hebt met jezelf, of het nu gaat om dingen die je bereikt of om mislukkingen.
Dat betekent voor velen een heel proces van zelfonderzoek. Angsten moeten overwonnen worden, niet door ze weg te duwen, maar door ze te erkennen, door ze bewust te voelen en te accepteren. Dan kunnen ze losgelaten worden. Conditioneringen en negatieve verwachtingen blokkeren de creativiteit
en vernieuwingen. De ‘congruentie’ waar wikipedia het over heeft, betekent in feite ook dat je innerlijk harmonieus verbonden bent met universele krachten. Het is niet aannemelijk dat meneer de Vries dat in een handomdraai voor elkaar zal krijgen.
Een verbindende kracht is kunnen genieten, ook in moeilijke omstandigheden. Het is een uitdrukking van liefde. Coach en schrijver Joris Vincken verstaat onder liefde ‘het laten zingen van ons hart’ (citaat hieronder). Zowel in je kracht staan als je hart laten zingen kunnen we in deze corona- en lockdowntijd goed gebruiken. Natuurlijk zijn er hinderpalen, moeilijke momenten, trieste gebeurtenissen, maar daar hoeft geen negativiteit aan te pas te komen. Ook dan kan het hart zingen. Oefening baart kunst.

Alledaagse Wijsheden

“Hoe wijder onze blik, hoe geringer zijn onze zorgen in het leven.” 

Inayat Khan 

“Liefde is het laten zingen van ons hart, werkelijk ‘ja’ durven zeggen tegen het leven, zowel het leven om ons heen als het leven  dat wij zijn. (...) Het wonderlijke is dat we onze eigen liefde nooit echt kunnen zien, omdat we het zijn.”

Joris Vincken



Ontwikkelingsland Amerika

Die arme Halbe Zijlstra, hij jokte een keer over zijn bezoek aan het Kremlin en kon opstappen als nieuwbakken minister van Buitenlandse Zaken. Nee, dan Donald Trump, al liegend baande hij zich een weg naar het presidentschap van Amerika en ging daar als president bedreven mee door. Opzienbarend was zijn start, vrolijk installeerde hij zijn halve familie op hooggeplaatste functies om hem heen. Ik heb daar geen hanen naar horen kraaien. Waar blijft de controle op de macht?
Bij elke nieuwe zeer ongebruikelijke handelwijze ben je weer verrast. Mensen ontslaan via Twitter, hoe bedenk je het. En doodleuk ver voor de verkiezingen zeggen dat je de uitslag niet accepteert als je verloren hebt. Al dit soort bizarre acties zijn nu dus geculmineerd in een ‘carnaval met dodelijke afloop’ (Pieter Jan Hagens), het gewelddadig binnendringen in het Capitool. Het grenzeloze gevolg van het ontbreken van grenzen aan Trumps gedrag.
Volgens de Russische senator Konstantin Kosachev is het feest van de democratie hiermee definitief gesloten. Nee, zulk gedrag is juist een gebrek aan echte democratie, dat kan verbeterd worden. Het ziet ernaar uit dat 6/1 mogelijkheden zijn gecreëerd voor een opener, meer inclusieve democratie, gericht op vrijheid die anderen niet schaadt. Het gros van de Amerikanen is namelijk zwaar geschokt, een goede voedingsbodem voor vernieuwing.
De Republikeinse partij is verdeeld, ook een groot deel van haar leden en aanhangers veroordelen de ‘coupe’. Bovendien liggen meningen binnen de partij ver uit elkaar. Dat geldt trouwens ook voor de Democraten. Een meer partijen stelsel waarbij moet worden samengewerkt kan de polarisatie en het ‘vijandgevoel’ verminderen. Volkskrant correspondent voor de Verenigde Staten Michael Persson noemt Amerika een ontwikkelingsland, oftewel een land in ontwikkeling (citaten hieronder). Ik heb het optimistische gevoel dat verbinder bij uitstek Joe Biden goed kan bijdragen aan deze ontwikkeling.

Alledaagse Wijsheden

“Het Amerikaanse systeem, met de beste bedoelingen twee eeuwen geleden tien jaar na de onafhankelijkheid in een paar maanden bedacht, heeft fundamentele weeffouten die ertoe leiden dat, in heel veel opzichten, een minderheid de macht over een meerderheid kan hebben.”

“Amerika wordt vaak een ‘experiment’ genoemd, iets waarmee George Washington is begonnen. Dat veronderstelt dat het wel eens misgaat. Waarna dat wordt verholpen. De afgelopen eeuwen leidde dat tot meer democratie, bijvoorbeeld de grote wetten waarmee zwarte Amerikanen in de jaren zestig eindelijk dezelfde rechten kregen als witte Amerikanen. Maar nog steeds is deze wereld in veel opzichten een ontwikkelingsland – een land in ontwikkeling. Dat is wie ze zijn. De vraag is of ze dat kunnen repareren.”

Michael Perssen



Weinig feiten, veel fabels

De afvalmaand is weer begonnen, dus diëten staan weer volop in de belangstelling. De Belgische journalist Marc Van Springel spreekt erover met voedingsdeskundige Patrick Mullie. Van het ‘hippe paleodieet’ had ik nog niet eerder gehoord, eten zoals de jagers-verzamelaars in de oertijd deden. Ons lichaam zou niet gewend zijn aan al die nieuwigheden door landbouw en industrie. Dus beperk je tot groenten, noten, zaden, vis, eieren, vlees van grazende dieren. Aardappelen, melkproducten, pasta, granen, tomaten, enz. zijn allemaal van latere tijd, dus taboe.
Koolhydraatarme diëten zijn er in overvloed, zoals Montignac en South-Beach. Een extreme versie ervan is het ketodieet, maximaal 60 gram koolhydraten per dag. Ga dus maar olijfolie drinken en vette vis eten. Het proteïnedieet is een broertje van keto, maar in plaats van vetten moet je veel eiwitten eten. Ook in zakjes verkrijgbaar. Ten slotte komt het periodiek vasten aan bod. Vijf dagen gewoon eten en twee dagen heel weinig. Een andere vorm: elke dag het eten nuttige binnen een tijdspanne van acht uur. Scheelt een hoop snacks en ook alcohol.
De minpunten van elk dieet worden uitvoerig besproken, zoals tekorten aan magnesium, calcium, gevaar voor hart- en vaatziektes. Onderkend wordt dat één dieet voor iedereen niet werkt, we hebben allemaal andere genen, per persoon een dieet opstellen. Met dit al werkt het lichaam louter als een machine, de rol van de psyche blijft buiten beeld. Hoe sta je als mens in deze jachtige wereld, hoe belangrijk is voor jou het schoonheidsideaal, hoe reageer je op reacties uit je omgeving, waarop is je innelijke (on)rust gebaseerd?
Voor het bereiken van het gewenste gewicht is meer nodig dan alleen mechanische samenhangen.
Door het grotendeels ontbreken van de invloed van de geest, doen er weinig feiten en veel fabels over afvallen de ronde.

Alledaagse Wijsheden

“Voornemens ­– Toen na drie dagen de chocola naar me begon te knipogen, gaf ik het maar op.”

Loesje 

“Ik probeer dingen te vermijden die me dik maken... Zoals... spiegels... weegschalen... camera’s.”

Food Quotes

“Als je honderd kilo weegt op aarde, dan weeg je 38 kilo op mars. Je bent dus niet te dik, je bent op de verkeerde planeet.”

True Quotes



Verheugmaand

‘Omdenken’ begint het nieuwe jaar met de mededeling dat het nooit te laat is om een gelukkig 2020 te hebben gehad. Dat is waar, het is maar wat je minder gewicht en extra glans geeft. Op zich wel een kunst om dat op korte termijn grondig te doen. Je kunt ook naar de toekomst kijken en dat doet Wilma de Rek in haar aanstekelijke verhaal ‘Verheug je en je zult gelukkig zijn’.
Haar uitgangspunt is dat niemand zich verheugt op januari, maar iedereen verheugt zich ín januari. In december ga je niet zwijmelen bij de gedachte dat het straks eindelijk januari is. Maar als het zover is heb je de ruimte om uit te zien naar wat er allemaal komen gaat. Januari is de verheugmaand bij uitstek volgens De Rek. En nu helemaal, nu de toekomst alles goed moet maken. De kunst van verheugen zou ons in het bloed zitten, we gaan er het hele jaar mee door.
Toch wil ik bij dit denken over verleden en toekomst ook graag even een lans breken voor het bewust ervaren van ‘het nu’. Bekend natuurlijk, Eckhart Tolle schreef er dikke boeken over. Hoe sterker het verheugen, hoe groter de kans op teleurstellingen. Juist het echte genieten, de diepe, rustgevende verbondenheid, kun je in het moment ervaren. Velen hebben het in 2020 beleefd. En als je zoals De Rek spreekt over ‘dat vervelende, agendaloze kutjaar’, dan is de aanbeveling van ‘Omdenken’ wel op zijn plaats.
Filosoof Ken Wilber heeft een uitgesproken mening erover. Juist omdat we een toekomst eisen, leven we elk moment vol verwachting en met onvervulde wensen. We beleven elk moment in het voorbijgaan.

Alledaagse Wijsheden

“Onze hele cultuur komt voort uit pure verheuging; alles wat je om je heen ziet is ooit begonnen in een mensenhoofd, als wild plan, als goed idee, als verzonnen beeld.”

Wilma de Rek

“Streef niet naar geluk. Als je dat doet, vind je het niet, want streven is de antithese van geluk.”

Eckhart Tolle 

Eind december: “Wat ik de mensen wil meegeven voor komend jaar? Dat we een plicht hebben tot optimisme. Zo komen mooie dingen in het leven tot stand.”

Hugo de Jonge